1. Beleidsbrief - Koersvast, ook in onzekere tijden;

Van ambitie naar realisatie: zichtbare vooruitgang op het coalitieakkoord

In 2022 gingen we voortvarend aan de slag met het coalitieakkoord "Samen trots op Enschede". In de jaren daarna is veel in gang gezet en gerealiseerd. Zo is een nieuw Integraal Veiligheidsplan vastgesteld waarin de prioriteiten uit het coalitieakkoord zijn vertaald naar concreet gebiedsgericht beleid. Mede dankzij onze inzet binnen de Twenteboard is een toekomstvisie tot 2050 ontwikkeld, waarmee we Twente met succes op de kaart hebben gezet. Dit leidde tot opname in het Nationaal Programma Vitale Regio’s. Internationaal is de samenwerking met Münster versterkt, zowel bestuurlijk als tussen universiteiten en ziekenhuizen. Onder de noemer Techland is een grensoverschrijdend programma gestart dat innovatie in energie, gezondheid en technologie stimuleert.

In onze stad zelf blijven we, onder andere via de investeringsagenda, doelgericht bouwen aan een aantrekkelijke, toekomstbestendige stad. Een recente mijlpaal is de aanwijzing van Enschede, samen met Hengelo, als grootschalige woningbouwlocatie door het Rijk. Dit opent de weg voor tienduizend nieuwe woningen in de Spoorzone Hengelo–Enschede en versterkt onze capaciteit om te blijven bouwen aan een bruisende en inclusieve stedelijke leefomgeving. We hebben daarnaast merkbare stappen gezet in de bereikbaarheid van de stad, met onder andere verbetering van de fietsinfrastructuur via de F35 en de verdere ontsluiting van Enschede Oost. Ook hebben we geïnvesteerd in een groener en klimaatbestendiger Enschede, onder meer met de aanleg van de Zuiderspoorbeek en andere maatregelen gericht op vergroening en waterberging. Verder staan projecten zoals de herontwikkeling van het Diekmanterrein, met realisatie van een topsportcampus en nieuw zwembad, en de realisatie van multifunctionele sport- en evenementencluster (MFSA) in de steigers.

Ook in het sociaal domein hebben we grote stappen gezet. Met de nota Onze Jeugd, Onze Zorg geven we jongeren sneller de juiste zorg, verbeteren we de samenwerking in de jeugdketen en versterken we de betrokkenheid van ouders. Met de nota Samen leven, samen zorgen leggen we de basis voor een toekomstbestendige Wmo: sociaal en zorgzaam waar nodig, maar ook doelmatig en collectief waar het kan. We investeren in bestaanszekerheid, gezondheid, huisartsenzorg, opvangvoorzieningen en kansengelijkheid. Met resultaat: er zijn minder huishoudens onder het sociaal minimum, de participatiegraad neemt toe en samenwerking met maatschappelijke partners gaat beter. De netwerksamenwerking Rondkomen met je Inkomen is daarvan een krachtig voorbeeld, met als tastbare uitkomst een gezamenlijke huisvesting van partners en een effectieve, toegankelijke aanpak. Ook de invoering van één overheidsloket draagt bij aan betere en meer toegankelijke dienstverlening voor inwoners.

We zijn trots op wat er is bereikt. We hebben geïnvesteerd in mensen, voorzieningen en verbindingen. In wijkteams, ontmoetingsclusters, onderwijshuisvesting, zorg en het terugdringen van eenzaamheid en armoede. In betere bereikbaarheid, een klimaatbestendige leefomgeving en toegankelijke dienstverlening. Daarmee geven we invulling aan het gezamenlijke streven uit ons coalitieakkoord: een stad waarin iedereen mee kan doen, talenten tot bloei komen en waar ruimte is voor ambitie én aandacht.

De financiële context verandert ingrijpend

Tijdens deze raadsperiode is de financiële situatie wezenlijk gekanteld. In het voorjaar 2023 werd duidelijk dat gemeenten vanaf 2026 met fors minder middelen moeten doen. Het kabinet was van plan een landelijke korting van 4 miljard euro door te voeren op het gemeentefonds. Dat is fors gezien de totale omvang van dat fonds circa 40 miljard euro is. Tegelijkertijd hebben gemeenten te maken met oplopende tekorten in de Jeugdzorg door een blijvend hoge en groeiende vraag. De landelijke Hervormingsagenda Jeugd moest deze trend doorbreken, maar voldoet (nog) niet aan de verwachtingen. Een onafhankelijke commissie stelt dat structurele oorzaken zoals armoede, prestatiedruk en gezinsstress onvoldoende worden aangepakt. Hierdoor is het onzeker of de landelijke beoogde besparing van 1 miljard euro op Jeugdzorg haalbaar is. Intussen heeft het Rijk dat besparingsdoel wel verhoogd naar 1,8 miljard euro vanaf 2028.

Voor gemeenten betekent dit fors krimpende financiële middelen terwijl de maatschappelijke opgaven op het gebied van woningnood, klimaat, energietransitie, bestaansonzekerheid en zorg juist toenemen. Ook de personeelsschaarste neemt toe. Er is druk van alle kanten.

Enschede vecht voor haar belangen in Den Haag

Het college voert intensief lobby, samen met VNG en G40, en met resultaat. De bezuinigingen op het gemeentefonds wordt deels teruggedraaid en er is sprake van tijdelijke verlichting bij de Jeugdzorg. Toch blijft Enschede vanaf 2026 geconfronteerd met een structureel tekort van 30 miljoen euro, bovenop 20 miljoen uit de vorige begroting. Deze financiële druk dwingt ons om lokale voorzieningen en investeringen te schrappen, waardoor maatschappelijke problemen zoals woningnood, bestaansonzekerheid en zorg onder druk komen te staan. Tegelijkertijd ontbreekt bij het Rijk nog steeds een duurzame en realistische visie op Jeugdzorg en lokale beleidsvrijheid. Wij blijven daarom onvermoeibaar pleiten voor volledig herstel van het gemeentefonds, een houdbaar jeugdzorgstelsel en meer autonomie voor gemeenten om lokaal het verschil te maken. Gemeenten verdienen geen tijdelijke pleisters, maar duurzaam vertrouwen.

Gerichte keuzes zijn onvermijdelijk

We staan aan de vooravond van een nieuwe raadsperiode. Hoewel een beleidsarme begroting gebruikelijk is, dwingt de huidige situatie ons om wél scherpe keuzes te presenteren. Wij leggen u een zorgvuldig en realistisch pakket aan maatregelen voor dat recht doet aan deze complexe context. Hiermee waarborgen we dat we onze ambitie en maatschappelijke doelen blijven realiseren, terwijl we het financieel meerjarenperspectief weer gezond maken. Met dit pakket ontstaat op termijn ook ruimte voor de nieuwe raadsperiode voor eigen accenten. Mits alle voorgenomen maatregelen daadwerkelijk worden gerealiseerd en onze aannames rondom de ontwikkelingen van jeugdgelden zich bevestigen.

Leidende principes als kompas

Aan de voorkant hebben we uw raad gevraagd ideeën en overwegingen mee te geven. We hebben goed geluisterd en zijn gekomen tot zes principes die als kompas fungeren:

Zorg voor een toekomstbestendige stad – We blijven gericht investeren in de lange termijn: woningbouw, kansengelijkheid, onderwijs, werkgelegenheid, gezondheid, vergroening en duurzaamheid.
Bewaak de ondergrens van de sociale en fysieke basis – We zorgen voor voldoende ondersteuning van kwetsbare inwoners én goed beheer van de openbare ruimte.
Voorkom kwetsbaarheid, ondersteun wie dat nodig heeft – We blijven nadrukkelijk verantwoordelijkheid nemen voor wie niet op eigen kracht mee kan komen.
Houd de lasten zo laag mogelijk, maar zorg voor voldoende inkomsten – We passen enkel een inflatiecompensatie toe op belastingen met uitzondering van enkele lokale belastingen waar een concrete tegenprestatie tegenover staat.
Zorg voor samenhang en maatwerk waar dat meerwaarde heeft – We blijven inzetten op gebiedsgericht werken, integrale dienstverlening en minder verkokering.
Onderneem met partners en geef ruimte aan maatschappelijke kracht – We bouwen voort op ‘Open Enschede’ en benutten initiatieven en samenwerking.

Koersvast en zorgvuldig maatregelenpakket

Het maatregelenpakket dat wij uw Raad voorleggen bestaat uit drie onderdelen: beleidsmatige keuzes, organisatieontwikkeling en begrotingsoptimalisaties.

A. Beleidsmatige keuzes

We blijven vasthouden aan de strategische koers en ambities uit het coalitieakkoord, maar maken binnen de opgaven bewust scherpere keuzes:

Inclusief Enschede: We blijven bouwen aan een stad waarin iedereen kan meedoen en gezond kan leven. Investeringen in kansengelijkheid, preventie en een sterke sociale basis blijven essentieel. Met Onze Jeugd, Onze Zorg en Samen Leven, Samen Zorgen verbeteren we de kwaliteit van ondersteuning én versterken we grip op de zorgkosten. We reserveren middelen voor volumegroei en indexatie in de zorg. De eerder aangekondigde bezuiniging op arbeidsmarktparticipatie en bijzondere bijstand (Zomernota 2024) draaien we deels terug, omdat volledige realisatie in de praktijk niet haalbaar blijkt. Tegelijkertijd versoberen we waar het kan en brengen we voorzieningen terug naar het wettelijke minimumniveau (o.a. ROZ, jongerenregeling, Vizier). Zo behouden we de balans tussen financiële noodzaak en bescherming van de sociale basis.
Groen & Duurzaam Enschede: Binnen deze opgave hebben we gekozen voor terughoudendheid in de bezuinigingen. De energietransitie en het Groenambitieplan blijven onverminderd prioriteit — beide zijn cruciaal voor de leefbaarheid van onze stad op lange termijn. Wel stoppen we met de gebiedsgerichte aanpak voor het landelijk gebied, vanwege het ontbreken van heldere landelijke kaders.
Aantrekkelijk Enschede: We blijven gericht investeren in woningbouw, werkgelegenheid en maatschappelijke en culturele voorzieningen. Via de investeringsagenda dragen we bij aan structurele verbeteringen: van betaalbare woningen en toekomstbestendige wijken tot een aantrekkelijke stad en sterke lokale economie. In financieel zwaardere tijden doorgaan met investeren voorkomt stilstand en verstevigt de ruimtelijke en sociale basis van Enschede. De intensivering van het evenementenbeleid draaien we deels terug, waarbij we zoveel mogelijk vasthouden aan de kaders van de vastgestelde evenementennota. We schrappen ondersteunende budgetten voor organisatoren en kijken kritisch naar onze organisatie en financiering rondom citymarketing.
Open Enschede: De dienstverlening blijft grotendeels intact, wel verkorten we de openingstijden van het KCC enigszins. Participatie wordt meer gefinancierd vanuit projecten, zodat inwoners betrokken blijven. Een open en transparante overheid blijft voorop staan. Hier hebben we nog een stap te zetten, bijvoorbeeld in het actief openbaar maken van informatie. Onze organisatie is daar onvoldoende op ingericht. In deze zomernota geven we een extra impuls aan ons informatiebeheer en archivering.

B. Organisatieontwikkeling

We investeren in een efficiënte, wendbare en toekomstgerichte ambtelijke organisatie. Met meer uitstroom door pensionering in het vooruitzicht, komt behoud van kennis en ervaring onder druk. Door in te zetten op modernisering en aantrekkelijk werkgeverschap behouden we cruciale expertise. We versimpelen processen, benutten digitalisering, beperken externe inhuur en versterken concernsturing. Beleid en uitvoering brengen we dichter bij elkaar. Door werkprocessen te vereenvoudigen en teams te versterken, verlagen we de werkdruk, verbeteren we de werk-privébalans en vergroten we de duurzame inzetbaarheid. Verjonging in het loongebouw en herverdeling van taken dragen bij aan een toekomstbestendige organisatie. De structurele besparing bedraagt naar verwachting 7,6 miljoen euro. Op basis van deze zomernota verwachten we circa 50 fte van werk naar werk te begeleiden.

C. Begrotingsoptimalisaties

Tot slot treffen we financieel-technische maatregelen die voortkomen uit meevallers, striktere begrotingsdiscipline en slim gebruik van bestaande ruimte binnen de kaders. Dit levert extra financiële ruimte op, zonder ingrijpende beleidskeuzes.

Van BOB naar borging

Het traject Begroting en Organisatie in Balans (BOB) is in 2023 gestart om de oplopende werkdruk te verlagen én een structureel sluitende begroting te realiseren. De uitvoering vond plaats langs zes inhoudelijke lijnen, gericht op:

Snelle financiële verbetering vanaf 2025
Beheersing van zorggebruik en -kosten
Balans tussen opgave en inzet bij stedelijke ontwikkeling
Verscherping van de bedrijfsvoeringsagenda
Realisme en deregulering in beleid
Verlaging van werkdruk

In de Zomernota 2024 zijn de opbrengsten van lijn 1 en 2 verwerkt. Toen was de financiële opgave afgedekt. Met het oog op een verder oplopend tekort vanaf 2026 zijn later twee extra lijnen toegevoegd:
Invulling van het VNG-begrotingsadvies
Verkenning van alternatieve oplossingsrichtingen

In deze Zomernota landen de lijnen 3 t/m 8:

Lijn 7, mede ondersteund door bestuurlijke lobby, leidde tot een eerste bijstelling van het Rijksmiddelenkader voor jeugdzorg, nog onvoldoende maar een stap in de goede richting.
Lijn 8 vormt de basis voor de scherpe keuzes die nu worden voorgelegd deze nota.
Lijnen 3 t/m 6 zijn geborgd in de ingezette organisatieontwikkeling. De uitvoering ligt bij de concerndirectie en richt zich op procesvereenvoudiging, taakherverdeling, prioritering en digitale versterking. Deze maatregelen dragen bij aan structurele besparingen en verlaging van de werkdruk.

Met deze zomernota is het BOB-traject afgerond. De ingezette lijnen worden voortgezet binnen de reguliere sturing en zijn verankerd in de organisatie.

Trots op wat is, klaar voor wat komt

De Zomernota 2025 vormt het sluitstuk van deze raadsperiode. We kijken terug op een periode waarin, ondanks grote onzekerheden en financiële druk, stevig is geïnvesteerd in de stad en belangrijke stappen zijn gezet op onze strategische opgaven. Daar mogen we trots op zijn. Tegelijkertijd konden we niet wegkijken van de realiteit: om onze koers vast te houden, was een stevige herijking onvermijdelijk. Met deze Zomernota maken we gerichte en moeilijke keuzes die nodig zijn om de financiën op orde te brengen én toekomstbestendig te blijven. Daarmee leggen we een solide basis voor de volgende raadsperiode met ruimte voor eigen accenten en keuzes, mits alle voorgenomen maatregelen daadwerkelijk worden gerealiseerd.