Inhoudsopgave
Samen trots op Enschede: blijven bouwen aan een gezonde toekomst
Het college 2022-2026 heeft haar eerste Zomernota vastgesteld. Het afgelopen jaar zijn we voortvarend van start (en deels ook verder) gegaan met de ambities uit het coalitieakkoord. Immers, veel van wat er in de jaren hiervoor in gang is gezet, gaat ook deze coalitieperiode door. Bijvoorbeeld de strategische investeringsagenda, die in de periode 2018-2022 haar oorsprong vond. We werken volop aan de opgaven van de stad en blijven dat doen. Dat geeft ons, ook in deze onzekere tijden, het houvast om ons als gemeente te blijven ontwikkelen.
In het coalitieakkoord ‘samen trots op Enschede’ staat beschreven dat de titel van dat akkoord zowel een opdracht als een oproep is. Een opdracht die het college voelt in het presenteren van haar plannen voor de periode 2024 en verder. Bij de keuzes die we maken staan bestaanszekerheid en het leefbaar houden van onze wijken en buurten centraal. Hierbij is het uitgangspunt dat we die keuzes maken die zorgen dat de stad ook voor toekomstige generaties nog aantrekkelijk is om in te wonen, werken en recreëren. Daarbij zijn we ons ervan bewust dat we het geld van onze inwoners beheren en uitgeven. Daarom denken we goed na over de vraag waaráán we het uitgeven. We moeten kiezen, omdat de prijzen stijgen, maar dat wil niet zeggen dat we niets meer kunnen doen. Met een begroting van meer dan 800 miljoen euro is daar geen sprake van.
De opgaven van de stad vormen nog steeds de leidraad van ons handelen
Via de opgaven van de stad (Inclusief Enschede, Groen & Duurzaam Enschede, Open Enschede en Aantrekkelijk Enschede) richten wij onze inzet op het bewaken en op pijl houden van de prettige leefomgeving die Enschede is. Ook wanneer de financiën ons dwingen keuzes te maken, helpen deze uitgangspunten om op lange termijn de juiste keuzes te maken voor onze stad. Dus blijven we geld vrijmaken om de stad verkeersveiliger te maken. We maken de stad groener en gaan door met haar verder klimaatbestendig maken.
We zijn als gemeente, ondanks alle toegenomen risico’s, in staat gebleken om het maatschappelijk voorzieningenniveau in de stad op peil te houden. We zien dat het moeilijker wordt om die ambitie gestalte te doen. Tegelijkertijd zijn maatschappelijke voorzieningen belangrijke pijlers onder een levendige en prettige stad. Daarom is het goed dat we vervangende nieuwbouw voor het zwembad mogelijk hebben weten te maken. En dat we de sociale basis versterken met wijkwijzers en met Krachtige Verenigingen, Ook de investeringen in de Huiskamer van de Stad en de ijsbaan dragen bij aan een aantrekkelijke stad. Het cultuurbeleid en het vrijmaken van middelen om ons huidige evenementenaanbod te kunnen blijven ondersteunen, zijn voorbeelden van keuzes die zijn gemaakt om de stad nu en voor de toekomst aantrekkelijk te houden.
Ook de komende periode blijven we inzetten op het voorkomen van problemen zoals armoede of slechte gezondheid. Door bijvoorbeeld te werken aan onderwerpen als kansengelijkheid en de aandacht voor groen in combinatie met gezondheid. En natuurlijk via de inzet op de woningbouwopgave. Zo zorgen we ervoor dat onze inwoners een steeds gezondere, betere uitgangspositie hebben.
In 2025 viert Enschede haar 700 jarig bestaan. Dat is een feest van, voor en door Enschede(ers), los van achtergrond, politieke kleur, herkomst of voorkeur. We vieren het samen. Daarom beginnen we nu al met voorbereidingen om van dat jaar het feest te maken waarmee we recht doen aan de veelzijdigheid van Enschede. Dat doen we samen met bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Als gemeente dragen we financieel bij.
Het Rijk heeft grote plannen met de financiën voor gemeenten
In de regeerakkoord en de voorjaarsnota heeft het Rijk aangekondigd dat er, met ingang van 2026, structureel minder geld is voor gemeenten om hun taken uit te voeren. Dat heeft ook voor Enschede gevolgen voor de structurele financiën. In VNG verband hebben gemeenten afgestemd dat deze ontwikkeling onacceptabel is. De VNG heeft een opdracht gekregen om bij het kabinet in te zetten op een rechtvaardig, duurzaam en solide meerjarig financieel perspectief. De gesprekken hierover zijn volop gaande.
Druk op zorgbudgetten vraagt om bijsturen
We zijn inmiddels begonnen met het uitwerken van een plan om de tekorten in de Jeugdzorg structureel te verminderen. Bij ongewijzigd beleid mogen we ook ongewijzigd grote tekorten van minimaal 10 miljoen per jaar verwachten. Daarnaast lopen we forse risico’s vanwege ontoereikende tarieven voor zorgaanbieders en aanvullende bezuinigingen vanuit het Rijk (op basis van het regeerakkoord). Die gevolgen zijn niet te dragen, ook omdat de reserve die we voor Jeugdzorg nog achter de hand hebben naar verwachting volgend jaar volledig benut zal worden. Effecten van genomen maatregelen worden op termijn zichtbaar. Daarom moeten we op korte termijn tot maatregelen en zelfs de implementatie van die maatregelen komen. We verwachten bij de Zomernota 2024 structurele voorstellen aan de raad te kunnen voorleggen. Deze zullen aanvullend zijn op maatregelen in de uitvoering die we nu al kunnen treffen.
Ook in onze inzet van WMO zien we de effecten van toenemende volumegroei en ontoereikende tarieven van zorgaanbieders. Daar komt bij dat de verwachting is dat er sprake is van verdere autonome groei door de “dubbele” vergrijzing. Ook deze effecten zijn vanuit het gemeentelijk middelenkader niet te dragen. Wij betrekken dit vraagstuk bij het vergrijzingsdebat en zullen vanuit dat debat tot een verder voorstel voor maatregelen komen.
Inflatie en personeelstekorten hebben ook gevolgen voor de gemeente
De trends die zich algemeen in de samenleving voordoen (inflatie, personeelstekorten) raken de gemeente Enschede ook. Om te beginnen treft die situatie natuurlijk de inwoners van onze stad, die niet altijd meer vanzelfsprekend rondkomen met hun inkomen. Maar tegelijkertijd merken wij het als organisatie ook; het is (steeds) moeilijker om goed personeel te vinden en dat personeel langdurig aan ons te binden. Daarnaast stijgen lonen en materiaalkosten, wat direct zijn impact heeft op de resultaten die we met bestaande budgetten kunnen realiseren. Onze inzet is erop gericht om de dienstverlening stabiel en op niveau te houden, te voldoen aan wettelijke termijnen en daarnaast ook onze andere afspraken met de gemeenteraad na te komen. Niet zelden vraagt dat veel van onze mensen. Bijvoorbeeld omdat er op sommige plekken in de organisatie simpelweg te weinig personeel is. Soms betekent dat dat we keuzes moeten maken en dat sommige taken (tijdelijk) blijven liggen. Inhuur is daarbij vaak maar deels een oplossing.
Financieel gezond als uitgangspunt
Het college hecht eraan om de raad een sluitend financieel middelenkader voor te leggen. Tegelijkertijd worden we vanuit het Rijk met een dermate grote teruggang in de rijksuitkering geconfronteerd dat dit vanaf 2026 sowieso nu niet mogelijk is. Wel is onze financiële uitgangspositie stevig waardoor we een remweg voor begrotingstekorten hebben. In het coalitieakkoord hebben we een aantal beloften aan onze inwoners gedaan, waarvan het nog steeds onze inzet is om die in te lossen. Dat vraagt om keuzes. We hebben erop ingezet om de begrotingsruimte die er is in 2024 en 2025 te gebruiken om beloften aan de stad in te lossen. Voor 2026 en verder moeten we bezien hoe de ontwikkelingen rondom het gemeentefonds uit gaan pakken. Mogelijk is op termijn een bijstellingen van de koers noodzakelijk om ook in de toekomst financieel gezond te blijven.