3. Paragrafen

Dit hoofdstuk bestaat uit 10 paragrafen. De onderwerpen van de paragrafen zijn belangrijk voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente. De informatie over deze onderwerpen is vaak versnipperd in de begroting en jaarrekening opgenomen. De paragrafen zijn daarom eigenlijk dwarsdoorsnedes van de verschillende programma’s. De paragrafen zijn om verschillende redenen opgenomen:

• Het onderwerp heeft een grote financiële impact.
• Het onderwerp heeft een grote politieke betekenis.
• Het onderwerp is van belang voor de uitvoering van de programma’s.
• Het is noodzakelijk dat de raad beschikt over een overzicht van deze onderwerpen voor de uitvoering van haar taken.

Wat is het verschil tussen Programma’s en Paragrafen?
De Programma’s in de vorige hoofdstukken zijn direct gericht op burgers. De paragrafen indirect. De paragrafen zijn namelijk de kaders die de raad voor het college stelt voor het beheer en de uitvoering en programmaoverstijgend.

Welke paragrafen zijn er?
De volgende zeven paragrafen zijn voorgeschreven in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV):

• Lokale heffingen
• Weerstandsvermogen en risicobeheersing
• Onderhoud kapitaalgoederen
• Financiering
• Bedrijfsvoering
• Verbonden partijen
• Grondbeleid

Daarnaast zijn drie (onverplichte) paragrafen opgenomen, omdat wij het van belang vinden om deze onderwerpen in samenhang te presenteren:

• Doelmatigheids- en doeltreffendheidsonderzoeken
• Subsidieverwerving
• Covid19

3.1. Lokale heffingen

In de paragraaf lokale heffingen beschrijven we eerst aspecten van beleid en uitvoering van de lokale heffingen in 2021. Vervolgens geven we een toelichting op de begroting en realisatie van de opbrengsten van de lokalen heffingen en lichten verschillen ten opzichte van de begroting toe. Tot slot gaan we in op overige relevante ontwikkelingen die afgelopen jaar op het terrein van lokale heffingen hebben plaatsgevonden.

Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) dient de paragraaf betreffende de lokale heffingen tenminste te bevatten:

a. de geraamde inkomsten;

b. het beleid ten aanzien van de lokale heffingen;

c. een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen, waarin inzichtelijk wordt gemaakt hoe bij de berekening van tarieven van heffingen, die hoogstens kostendekkend mogen zijn, wordt bewerkstelligd dat de geraamde baten de ter zake geraamde lasten niet overschrijden, wat de beleidsuitgangspunten zijn die ten grondslag liggen aan deze berekeningen en hoe deze uitgangspunten bij de tariefstelling worden gehanteerd.

d. een aanduiding van de lokale lastendruk

e. een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid.

 

De paragraaf Lokale Heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties daarvan voor de inwoners van Enschede.

 

De lokale heffingen bestaan uit de gemeentelijke belastingen, rechten en retributies. Deze heffingen zijn één van de gemeentelijke inkomstenbronnen die vooral inwoners moeten opbrengen. De lokale heffingen onderscheiden we in heffingen waarvan de besteding gebonden is en in heffingen waarvan de besteding ongebonden is.

Ongebonden belastingen	Gebonden belastingen
Hondenbelasting Onroerendezaakbelastingen Precariobelasting Reclamebelasting Toeristenbelasting Parkeerbelastingen	Afvalstoffenheffing Bijdrage Bedrijven Investering Zone Leges en Rechten:    - Leges algemene dienstverlening    - Leges fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning    - Leges dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn.    - Rioolheffing

 

Ongebonden belastingen rekenen we tot de algemene dekkingsmiddelen, omdat zij niet aan een inhoudelijk begrotingsprogramma zijn gerelateerd. De besteding is niet gebonden aan een bepaalde taak. Gebonden belastingen verantwoorden we op het betreffende programma en rekenen we niet tot de algemene dekkingsmiddelen.

 

Geraamde en gerealiseerde inkomsten

 

Heffingen	Realisatie 2019	Raming 2020	Realisatie 2020	Raming 2021	Realisatie 2021
Huwelijk en geregistreerd partnerschap	193.000	172.000	144.000	172.000	175.000
Legitimatie- en reisdocumenten en rijbewijzen	1.828.000	1.376.000	1.332.000	1.469.000	1.730.000
Documentatie bevolking	69.000	63.000	62.000	63.000	70.000
Verstrekken inlichtingen GBA	46.000	48.000	34.000	48.000	35.000
Overige publiekszaken	341.000	288.000	328.000	259.000	452.000
Overige verrichtingen archief	500	0	400	0	800
Leges telecommunicatie (%)	79.000	111.000	98.000	112.000	121.000
Vergunningen	2.924.000	3.630.000	3.948.000	3.525.000	3.705.000
Kort parkeren, garages, abonnementen en vrijuitrijkaarten (niet fiscaal)*	8.693.000	8.838.000	5.812.000	8.852.000	5.800.000
Fiscale vergunningen*	803.000	780.000	901.000	780.000	630.000
Fiscaal straat- en terreinenparkeren*	3.219.000	3.100.000	2.456.000	3.100.000	2.100.000
Fiscalisering (naheffing)*	621.000	800.000	301.000	816.000	360.000
Begraafrechten (exclusief onderhoud gedenkparken)	410.000	548.000	541.000	555.000	558.000
Havengelden	59.000	46.000	76.000	46.000	61.000
Marktgelden	268.000	249.000	257.000	249.000	273.000
Afvalstoffenheffing (netto)	15.466.000	15.660.000	15.567.000	16.345.000	15.688.000
Afvalstoffenheffing - kwijtschelding	-2.150.000	-2.300.000	-2.598.000	-2.300.000	-2.450.000
Afvalstoffen - oninbaar	-207.000	-240.000	-347.000	-240.000	-315.000
Rioolheffing (netto, inclusief grootverbruik)	16.151.000	16.917.000	16.899.000	17.892.000	18.022.000
Rioolheffing - kwijtschelding	-2.220.000	-2.445.000	-2.572.000	-2.570.000	-2.689.000
Rioolheffing - oninbaar	-190.000	-169.000	-336.000	-271.000	-306.000
Hondenbelastingen	890.000	900.000	858.000	900.000	901.000
Precariobelastingen	356.000	315.000	50.000	315.000	6.000
Toeristenbelasting	339.000	335.000	220.000	600.000	580.000
Reclamebelasting	186.000	190.000	206.000	190.000	186.000
OZB woningen	21.304.000	21.800.000	22.000.000	22.320.000	22.460.000
OZB eigenaar niet-woningen	16.354.000	16.620.000	16.500.000	16.900.000	16.414.000
OZB gebruiker niet-woningen	11.758.000	11.961.000	12.400.000	12.150.000	11.802.000

 

Legitimatie, reisdocumenten, rijbewijzen en overige publiekszaken

 

Stijging opbrengsten legitimatie- en reisdocumenten en rijbewijzen

Er is sprake van een forse stijging van de legesopbrengsten op deze producten. De verklaring hiervan is tweeledig:

• Corona: veel mensen hebben het verlengen van paspoort of ID kaart uitgesteld totdat reizen weer mogelijk was. Daardoor was het met name in de maanden mei, juni en juli ook erg druk aan de balie.
• Achterstanden bij ketenpartners: voor het afgeven van rijbewijzen is gemeente afhankelijk van andere organisaties. Die kampten met name in 2020 met grote achterstanden, die in 2021 voor een deel zijn ingehaald.

Tegenover de gerealiseerde hogere baat op de reisdocumenten (ID-kaart en paspoorten) en rijbewijzen staat ook een hogere afdracht aan het rijk/RDW.

 

Stijging opbrengsten ‘overige publiekszaken’

Deze stijging wordt bijna geheel veroorzaakt door het product “Naturalisatie”. Hiervoor zijn 2 verklaringen:

1. Brexit: veel in Nederland wonende Britten hebben de Nederlandse nationaliteit aangevraagd om hier te kunnen blijven wonen en werken.
2. Vluchtelingen die in 2016 in Nederland zijn aangekomen (en asiel hebben gekregen) kunnen vanaf 2021 het Nederlanderschap aanvragen (mist voldaan wordt aan de voorwaarden). In 2016 kenden we een vluchtelingencrisis als gevolg van de oorlog in onder meer Syrië.

Vergunningen

De realisatie van de legesinkomsten voor 2021 zijn licht hoger dan de verwachting zoals die is opgenomen in de Gemeentebegroting 2021-2024. De coronacrisis heeft vooralsnog geen invloed op de bouwsector. Het is echter nog onduidelijk wat de economische gevolgen op de lange termijn zullen zijn voor de bouw. Hierbij zal  ook de krapte op de woningmarkt van grote invloed zijn. Voor wat betreft de legesinkomsten zal door de invoering van de Omgevingswet/Wkb een verschuiving plaatsvinden naar niet leges gerelateerde activiteiten. In 2021 was het aandeel van de kleine bouwaanvragen 30% hoger dan geraamd. Het resultaat is ultimo 2021 3,7 miljoen euro t.o.v. een verwachting van 3,5 miljoen euro.

 

Toeristenbelasting

De doelstelling is dat de kosten van bepaalde voorzieningen worden omgeslagen naar personen die er wel gebruik van maken, maar niet in de gemeente wonen. Enschede kent een tweetal tarieven toeristenbelasting, te weten voor hotels, conferentieoorden, pensions, bed en breakfast ad 2,60 euro (voorstel 2021) en 1,00 euro voor de overige overnachtingen. De opbrengst is een geprognotiseerde opbrengst, als gevolg van Covid-19. In 2021 zijn geen voorlopige beschikkingen voor de toeristenbelasting opgelegd. Dit is gelijk met 2020. De prognose van de opbrengst is mede gebaseerd op de realisatie 2020. Ook is gekeken naar de momenten van de coronamaatregelen in 2021, gerelateerd aan het toeristenseizoen. Het feit dat de geprognotiseerde opbrengst aanzienlijk hoger ligt, is het effect van de tariefstijging die met ingang van 2021 is doorgevoerd.
 

Onroerende zaakbelasting
De gerealiseerde opbrengst van OZB-woningen is nagenoeg gelijk aan de geraamde opbrengst. Bij de OZB-niet woningen blijven de gerealiseerde opbrengsten achter. Belangrijkste oorzaak daarvan is de invloed van de Covid-19 maatregelen op de WOZ-waarde van een aantal groepen objecten niet-woningen. Als voorbeeld; de sluiting van de horeca heeft invloed op de gebruiksmogelijkheden van horecapanden en daarmee op de waarde van hiervan. Dit werkt één op één door in de OZB-opbrengst.

 

Precariobelastingen

De opbrengst blijft sterk achter bij de raming. De gemeenteraad heeft met terugwerkende kracht  besloten, het grootste deel van de precario over 2021 niet op te leggen. Dit is een ondersteunende coronamaatregel richting betreffende ondernemers. Het gaat dan om de terrasprecario, precario over uitstallingen op en borden boven openbare gemeentegrond.

 

Beleid ten aanzien van de lokale heffingen

 

Afvalstoffenheffing

 

De afvalstoffenheffing is een gebonden belasting (bestemmingsheffing). Daaruit vloeit voort dat de kostendekkendheid maximaal 100% mag zijn

De grondslag voor de berekening van afvalstoffenheffing is niet wettelijk vastgelegd. De gemeente is in principe vrij deze grondslag zelf te bepalen. In de raadsvergadering van 18 april 2016 heeft de gemeenteraad besloten over te gaan tot tariefdifferentiatie (Diftar) op basis van een vast tarief en een variabel tarief. Door meer gescheiden (waardevolle) grondstromen (huis-aan-huis) in te zamelen wordt niet alleen een bijdrage geleverd aan milieu- en duurzaamheidsdoelstellingen, maar worden ook de totale lasten voor de inzameling en verwerking verlaagd en de totale baten uit overige afvalstromen waar mogelijk verhoogd.

 

Tot en met 2016 hanteerden wij een tariefdifferentiatie op basis van het aantal personen per huishouden (één- en meerpersoons huishouden). Vanaf 2017 betaalt elk perceel een vast bedrag met een opslag al naar gelang de grootte van de restcontainer en het aantal aanbiedingen. Het gemiddelde aantal aanbiedingen bedraagt 9.

 

Rioolheffing

De rioolheffing is een gebonden belasting (bestemmingsheffing). Daaruit vloeit voort dat de kostendekkendheid maximaal 100% mag zijn. De opbrengsten van de rioolheffingen mogen dus structureel niet hoger zijn dan de begrote kosten. De kostendekkendheid van de rioolheffing in de gemeente Enschede is 100%. De basis voor de ontwikkeling van het rioolheffingtarief ligt in het gemeentelijk rioleringsplan (GRP). Er is één rioolheffing voor alle watertaken. De rioolheffing wordt opgelegd aan de gebruiker van een perceel en wordt geheven naar het aantal m3’s leiding- en grondwater dat naar een perceel is toegevoerd of is opgepompt. Tot 500 m3 per jaar is dit een vast tarief. In 2021 was dit tarief 270,60 euro. In juni 2020 heeft de Raad het huidige GRP met een jaar verlengd voor 2021. Daarin is besloten dat het tarief in 2021 270,60 euro bedraagt, indien er 500 m3 of minder wordt afgevoerd. Boven de 500 m3 is het tarief gestaffeld een variabel bedrag per m3 lozing.

De basis voor de ontwikkeling van het rioolheffing tarief ligt in het door de Raad vastgestelde Water- en Klimaatadaptatieplan Gemeente Enschede 2022-2026, "Verder bouwen aan een groen-blauw Enschede" waarmee het tarief is vastgesteld op 274,40 euro voor 2022.   

 

Ontwikkelingen in wetgeving

 

Hervorming Lokaal belastinggebied

Het kabinet heeft 24 juni 2016 de Tweede Kamer geïnformeerd over de mogelijke herziening van het lokaal belastinggebied. Het kabinet schetst de knelpunten en mogelijke oplossingen, maar de te maken keuzes worden overgelaten aan het nieuwe kabinet. De staatssecretaris van Financiën heeft op 18 mei 2020 het syntheserapport ‘Bouwstenen voor een beter belastingstelsel’ aan de Tweede Kamer aangeboden. Het rapport over de uitbreiding bevat meerdere varianten en ondersteunt de door de VNG uitgesproken wens om te komen tot een uitbreiding van het eigen belastinggebied. In het meest recente regeerakkoord van 15 december 2021 staat dat ten aanzien van de financiering van lokale overheden het nieuwe kabinet voorlopig vast wil houden aan de bestaande financieringssystematiek. Een uitbreiding van het lokaal belastinggebied lijkt daarmee voorlopig niet aan de orde.

 

Gebruiksoppervlakte Wet WOZ

Met ingang van 2022 wordt voor alle woningen in de gemeente de gebruiksoppervlakte gebruikt om de WOZ-waarde te bepalen. Tot 2022 gebruikten we de bruto inhoud. De Waarderingskamer heeft gesteld dat alle woningen in Nederland op 1 januari 2022 gewaardeerd dienen te worden op basis van de gebruiksoppervlakte. Dit omdat veel andere instanties ook de gebruiksoppervlakte gebruiken, zoals makelaars, taxateurs en woningbouwverenigingen. Met de gebruiksoppervlakte wordt de grootte van de woningen bepaald. Alle professionele organisaties gebruiken hiervoor dezelfde meetinstructies (meetinstructie gebruikersoppervlakte woningen juli 2019) waardoor de onderlinge vergelijkbaarheid wordt vergroot. Bij de invoering is specifiek aandacht voor de communicatie hierover bij de oplegging van de gemeentelijke belastingaanslag.

  

Ontwerpbesluit proceskosten bestuursrecht

De VNG heeft op 27 november 2019 een reactie gegeven op de voorgestelde wijzigingen van het Besluit proceskosten bestuursrecht. Zij zijn er niet van overtuigd dat de voorgenomen wijzigingen effectief zullen zijn en adviseren daarom het besluit niet te wijzigen. Het ontwerpbesluit verhoogt de proceskostenvergoeding die de burger krijgt als hij, bijgestaan door een rechtsbijstandsverlener, met succes een overheidsbesluit aanvecht bij de bestuursrechter. Ook krijgt de bestuursrechter een explicietere bevoegdheid om een hogere vergoeding toe te kennen dan het standaardbedrag als hij vindt dat de overheid in een concrete zaak ‘kennelijk onredelijk’ is geweest voor de burger. In een brief aan de minister voor Rechtsbescherming zet de VNG haar bezwaren tegen beide wijzigingen uiteen. De verhoging van de proceskostenvergoeding vindt de VNG met name voor belastingzaken zeer onwenselijk. Deze vergoeding is voor no cure no pay bureaus nu al vaak de belangrijkste aanleiding om te procederen over WOZ-beschikkingen. De minister is onlangs een onderzoek hiernaar gestart. Een verhoging van de vergoeding maakt het gemeenten moeilijker om bezwaren op een informele manier met inwoners op te lossen en zal de kosten voor gemeenten onnodig laten toenemen. De VNG geeft de minister in overweging om voor de Wet WOZ een andere regeling van toepassing te verklaren en geeft hiervoor in haar brief twee mogelijke oplossingen nl. uitsluiten van WOZ-zaken en een apart besluit proceskosten invoeren of aansluiten bij het financiële belang van zaken.

 

Kostendekkendheid gebonden belastingen.

 

In onderstaande tabel en bijbehorende toelichting, wordt inzicht gegeven in de toerekening van de overhead, de totale lasten en baten en de daaruit voortvloeiende kostendekkendheid per taakveld.

 

Activiteitgroep Bedragen in 1.000 euro	Lasten Taakvelden	Overhead	BTW	Totale lasten	Heffingen (Baten)	Overige Baten	Totaal Baten	Kosten- dekkendheid
Afvalstoffenheffing (afvalstoffenverordening)	16.948	208	2.887	20.043	18.453	4.040	22.493	100%
Kwijtscheldingen Afvalstoffenheffing					-2.450		-2.450
Rioolheffing	16.945	624	540	18.109	20.750	0	20.750	100%
Kwijtschelding rioolheffing					-2.641		-2.641
Begraafplaatsrechten (exclusief onderhoud gedenkparken)	630	0	50	680	558	73	631	93%
Subtotaal Heffingen	34.523	832	3.477	38.832	34.670	4.113	38.783
Leges algemene Dienstverlening (Leges Titel 1 Legesverordening)	2.948	1.629	6	4.583	2.504	0	2.504	55%
Leges dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/vergunningen (Leges Titel 2 Legesverordening)	3.967	607	16	4.590	3.541	289	3.830	83%
Leges dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn (leges Titel 3 Legesverordening)	82	41	0	123	66	0	66	54%
Subtotaal Leges	6.997	2.277	22	9.296	6.111	289	6.400
Totaal	41.520	3.109	3.499	48.128	40.781	4.402	45.183	97%

 

Afvalstoffenheffing

De afvalstoffenheffing valt gesaldeerd uiteen in de volgende taakvelden:

• 7.3 Afval -2.710.000 euro (betreft zowel de baten als de exploitatielasten, waaronder de lasten van inzameling en verwerking van afvalstromen, kapitaallasten, btw etc);
• 0.4 Ondersteuning organisatie 208.000 euro (betreft facilitaire- en programma overhead);
• 2,1, Verkeer en vervoer 52.000 euro (machinaal vegen);
• 6.3. Inkomensregelingen, 2.450.000 euro (kwijtschelding, gemiddeld 36 euro per huishouden) .

Rioolheffing

De rioolheffing valt (gesaldeerd) uiteen in de volgende taakvelden:

• 7.2 Riolering    - 3.574.000  euro (betreft zowel de baten als de exploitatielasten, waaronder kapitaallasten, onderhoud, btw, etc.);
• 0.4 Ondersteuning organisatie     624.000 euro (betreft facilitaire overhead en programma overhead);
• 2.1 Verkeer en vervoer      309.000 euro (machinaal vegen);
• 6.3 Inkomensregelingen    2.641.000 euro (kwijtschelding).

 

Leges algemene Dienstverlening

De leges algemene dienstverlening bestaan uit de volgende taakvelden: 0.2 Burgerzaken, 0.4 ondersteuning organisatie. Circa 80% van de inkomsten bestaat uit leges voor reisdocumenten en rijbewijzen en naturalisatie. De kostprijs van een reisdocument en rijbewijs is hoger dan het door het Rijk opgelegde maximale tarief dat we hiervoor kunnen vragen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de kosten voor het bijhouden van de basisadministratie en de verdeelsleutel die we moeten gebruiken voor de toedeling van de overhead.   

  

Leges dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning

Vergunningen bestaat uit de taakvelden 8.3 Wonen en bouwen en 7.4 Milieubeheer. De wettelijke ruimte tot Kruissubsidiëring maakt het mogelijk dat binnen deze leges de kostendekkendheid hoger is dan binnen de andere leges (dienstverlening en dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn). De overige baten in 2021 wordt veroorzaakt door een onttrekking uit de egalisatiereserve bouwvergunningen.

 

Dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn

Dit betreft de leges voor Evenementenvergunningen, Prostitutievergunningen en de Drank en Horecavergunningen

 

 

Woonlastenontwikkeling

Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. De tariefsaanpassingen voor de OZB, afval- en rioolheffing leiden voor een gemiddeld gezin (met eigen woning) tot de volgende woonlastenontwikkeling voor 2021:

Woonlastontwikkeling	2019	2020	2021	2022	2023	2024
OZB Eigenaar woning	293,30	298,58	300,30	305,79	310,07	314,41
Afvalstoffenheffing (meerpersoons)	270,00*	274,08*	281,24*	288,92*	288,92*	288,92*
Rioolheffing	244,80	257,40	270,60	274,40	281,50	288,80
Totaal	808,10	830,06	852,14	869,11	880,49	892,13

 

^{*het opgenomen tarief is gebaseerd op het gerealiseerde gemiddelde van 9 ledigingen met een 240 liter restcontainer.}

 

 

3.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing

 

Inleiding

In deze paragraaf wordt bekeken hoe weerbaar de gemeente is tegen financiële tegenvallers. Daarvoor wordt gekeken naar de weerstandsratio. Dat is een verhoudingsgetal tussen de financiële risico’s die de gemeente loopt en de financiële buffers die beschikbaar zijn om die op te vangen als ze zich voordoen. Maar we kijken ook breder naar de algehele financiële conditie van de gemeente.

Vooraf, na het opstellen van de jaarrekening is de oorlog in Oekraïne uitgebroken. Deze gebeurtenis na balansdatum kan gevolgen hebben voor de financiën van de gemeente. Echter, deze gevolgen zijn ten tijde van het opstellen van deze jaarrekening nog niet goed in te schatten. Directe gevolgen voor onze stad zijn de opvang van Oekraïense vluchtelingen waarbij het huidige beeld is dat de hiermee gepaard gaande kosten ook door het Rijk vergoed worden. Daarnaast kan de gemeente bij de overgang naar een nieuw energiecontract te maken krijgen met stijgende prijzen voor electra en gas. Dat zal meegenomen worden bij het opstellen van de komende begroting. Indirect gevolg van de oorlog kan zijn dat er een conjunctuurwisseling optreedt als gevolg van stijgende inflatie, tekort aan grondstoffen, tekort aan fossiele brandstoffen, verstoring van productielijnen en oplopende rentes. Dit kan mogelijk impact hebben op de financiële positie van de gemeente, bijvoorbeeld voor de haalbaar- en financierbaarheid van meerjarige investeringen, kosten voor oplopende aantallen uitkeringen, dalende inkomsten uit bijvoorbeeld OZB of parkeren en oplopende financieringskosten in geval leningen moeten worden geherfinancierd. In onze weerstandsratio hebben we hiervoor reeds een algemeen conjunctuurrisico opgenomen welke bepaald wordt op basis van een gestandaardiseerde stresstest. Het college volgt de ontwikkelingen rondom de oorlog en de gevolgen voor Enschede nauwgezet.

Rekening houdend met de financiële effecten van corona en de uitname uit onze reserves voor de strategische investeringsagenda komt de weerstandsratio ultimo 2021 nog steeds boven de norm uit, op 1,72. In dit cijfer zijn de stille reserves niet meer meegeteld, conform de nieuwe nota risicomanagement en weerbaarheid, die op 31 januari 2022 in de raad is vastgesteld. Als we er vanuit gaan dat het jaarresultaat 2021 (gecorrigeerd voor de bestemmingsvoorstellen die voorliggen) aan de algemene reserve wordt toegevoegd, dan is deze ratio 1,81. Daarmee kan gesteld worden dat onze reservepositie solide is.  

Ook de financiële kengetallen hebben zich in 2021 positief ontwikkeld. De schuldpositie is verder gedaald en doordat het eigen vermogen is gestegen is ook de solvabiliteit (verhouding eigen vermogen versus totaal vermogen) verbeterd. Vooruitkijkend is de financiële positie echter kwetsbaar, vooral vanwege de beperkte structurele ruimte in de meerjarenbegroting en doordat nog voor zo’n 10 miljoen euro aan lopende structurele taakstellingen ingevuld moet worden. Hierbij zijn 2 opmerkingen relevant. Allereerst is het een bewuste keuze geweest bij de begroting 2022-2025 om de financiële ruimte die beschikbaar is te investeren om zo bij te dragen aan snel herstel uit de coronacrisis. Ten tweede is er in de meerjarenbegroting nog veel onduidelijk over de structurele ontwikkeling van de rijksuitkering uit het gemeentefonds.

 

Beleid

De uitgangspunten voor onze risicobeheersingsaanpak en bepaling van het weerstandsvermogen zijn recent op onderdelen gewijzigd en vastgelegd in de nieuwe nota weerstandsvermogen en weerbaarheid. Deze paragraaf is uitgewerkt conform de nieuwe kaders en spelregels. De belangrijkste wijzigingen in de geactualiseerde nota risicomanagement en weerbaarheid zijn als volgt:

 

• Paragraaf 1 - We streven naar het goede open gesprek over risico’s en risicobereidheid op alle bestuurlijke en ambtelijke niveaus. Dit vormt de basis van ons risicomanagement en maakt het meer dan enkel een technische exercitie. Het is uiteindelijk aan de raad om een bewuste afweging te maken tussen het ambitieniveau en de risicobereidheid.
• Paragraaf 2 - Er is een nadere duiding in de nota opgenomen hoe het risico van conjuncturele ontwikkelingen met een grote financiële impact wordt ingeschat. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een houdbaarheidstest van de VNG, een soort stresstest zoals die ook voor banken is ingevoerd na de vorige financiële crisis.
• Paragraaf 3 - De opname van meer financiële kengetallen en signaleringswaarden maakt een bredere sturing op onze financiële conditie en weerbaarheid mogelijk in plaats van sturing op alleen de weerstandsratio. Op advies van de rekeningencommissie wordt de komende periode nog een kengetal uitgewerkt dat inzicht geeft in de financiële ontwikkeling van het sociale domein.
• Paragraaf 4 - De uitgangspunten voor bepaling van het beschikbare weerstandsvermogen zijn gewijzigd. 
  • Stille reserves tellen niet meer mee in de berekening van ons weerstandsvermogen. Hiermee houden we voldoende hard weerstandsvermogen aan om onze risico’s op te vangen en sluiten we aan bij de werkwijze die veel andere gemeenten hanteren.
  • De reserve grondbedrijf telt nog enkel mee tot het niveau van de ratio grondbedrijf van 1,0. Het surplus daarboven telt niet meer mee, omdat die middelen niet bedoeld zijn voor het afdekken van risico’s buiten het grondbedrijf en wel voor investeringen in het grondbedrijf en deels ook voor de strategische investeringsagenda.
  • De post onvoorzien die in de begroting is opgenomen telt voortaan wel mee, omdat deze specifiek bedoeld is om het risico op kortingen in de rijksuitkeringen op te kunnen vangen. Dat risico wordt aan de andere kant ook meegeteld in de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit.
• Paragraaf 4 - Een nadere toelichting is gegeven op de norm die de raad hanteert voor de weerstandsratio van 1,0 tot 1,4 en spelregels zijn geconcretiseerd voor als de ratio onder of boven de norm uitkomt.
• Paragraaf 5 - De op te nemen informatie in de paragraaf weerstandsvermogen is concreet benoemd, zoals bijvoorbeeld de gevoeligheidsanalyse.
• Paragraaf 6 - Er is een duidelijke omschrijving van de taken en verantwoordelijkheden rondom risicomanagement beschreven.
• Paragraaf 7 – Uitgangspunt is dat het grondbedrijf afdoende reserves aanhoudt om zijn eige risico’s op te vangen. Daarom is een spelregel opgenomen dat de reserve grondbedrijf een minimale omvang heeft van 30% van het onderhanden werk in het grondbedrijf. Daarmee is altijd een stevige buffer beschikbaar om afboekingen zelf op te kunnen vangen.

Weerstandsvermogen

 

In onderstaande tabel is het verloop van de ratio weerstandsvermogen en de verschillende componenten over de meerjarenperiode weergegeven. Daaronder zijn deze cijfers nader toegelicht. Zoals in de geactualiseerde kaders vastgelegd, tellen de stille reserves (12,9 miljoen euro per eind 2021) niet langer mee in deze berekeningen.

 

Verloop	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Ratio weerstandsvermogen*	2,11	1,81	1,73	1,74	1,72	1,69
Beschikbare weerstandscap (mln euro)*	86,7	87,0	87,0	87,3	86,3	84,8
- Reserve weerstandsvermogen*	70,8	73,5	71,5	71,8	70,8	69,3
- Reserve grondbedrijf	15,9	13,5	13,5	13,5	13,5	13,5
- Stelpost onvoorzien			2,0	2,0	2,0	2,0
Benodigde weerstandscapaciteit (mln euro)	41,1	48,2	50,2	50,2	50,2	50,2

 

*  Deze cijfers zijn onder de aanname van toevoeging van het jaarresultaat minus de voorliggende bestemmingsvoorstellen aan de algemene reserve. Ook zijn de uitkomsten van de Financiële foto niet verwerkt.

 

Berekening weerstandsvermogen 

Als we de beschikbare weerstandscapaciteit afzetten tegen de benodigde weerstandscapaciteit, komen we eind 2021 uit op een ratio van afgerond 1,81. Hierbij is al rekening gehouden met een toevoeging aan de algemene reserve van 3,9 miljoen euro, zijnde het saldo rekeningresultaat van 7,1 miljoen euro na aftrek van 3,2 miljoen euro aan bestemmingsvoorstellen. Als we hier geen rekening mee houden dan komt de ratio uit op 1,72.

 

                                                                                                                87,0 miljoen euro

Ratio na verwerking jaarrekeningresultaat na bestemming =                -------------------------   = 1,81                     

                                                                                                                48,2 miljoen euro

 

Hierbij wordt benadrukt dat de begroting 2022 niet sluitend is en de algemene reserve daardoor in 2022 naar verwachting daalt met 2 miljoen euro. Daarmee resteert er eind 2022 een ratio die lager ligt, namelijk op 1,73.

 

                                                                                                                87,0 miljoen euro

Ratio eind 2022, startpunt voor financiële foto =                                   -------------------------   = 1,73                     

                                                                                                                50,2 miljoen euro

 

De ratio bevindt zich hiermee boven de door de raad vastgestelde norm met een bandbreedte van 1,0 - 1,4. Dit gegeven vormt het uitgangspunt voor de financiële foto en de coalitie-onderhandelingen en wordt daarin bijgewerkt op actuele financiële ontwikkelingen in het middelenkader. 

 

Beschikbare weerstandscapaciteit (Algemene reserve) 

De beschikbare weerstandscapaciteit na toevoeging van het jaarresultaat 2021 bedraagt in totaal 87,0 miljoen euro en bestaat uit de reserve weerstandsvermogen van 73,5 miljoen euro en de reserve grondbedrijf van 13,5 miljoen euro. Bij de jaarrekening 2020 bedroeg de beschikbare weerstandscapaciteit na toevoeging van het jaarresultaat nog 86,7 miljoen euro. De beschikbare weerstandscapaciteit is daarmee ten opzichte van 2020 vrijwel gelijk gebleven. 

 

De reserve weerstandsvermogen is met 2,7 miljoen euro toegenomen. Dit betreft vooral de volgende mutaties;

• toevoeging van het saldo jaarresultaat 2021 van 3,9 miljoen euro
• toevoeging van het spaarprogramma van 9,3 miljoen euro
• onttrekking ten gunste van de reserve strategische investeringsagenda van 12,6 miljoen euro

De reserve grondbedrijf is volgens de jaarlijkse actualisatie van de grondexploitaties in het MPG 2022 toegenomen tot 26,3 miljoen euro. Deze reserve wordt echter voor een lager bedrag in het weerstandsvermogen meegenomen. Dit als gevolg van de nieuwe spelregel dat het surplus van 12,8 miljoen euro in de reserve boven het niveau van de ratio grondbedrijf van 1,0 niet meer meetelt. Deze middelen zijn namelijk niet bedoeld voor het afdekken van risico’s buiten het grondbedrijf, maar wel voor investeringen in het grondbedrijf en deels ook voor strategische investeringsagenda.

 

Benodigde weerstandscapaciteit 

De benodigde weerstandscapaciteit bedraagt in totaal 48,2 miljoen euro en is onderverdeeld in de risico's van het grondbedrijf van 13,5 miljoen euro en de overige risico's van in totaal 34,7 miljoen euro. De benodigde weerstandscapaciteit is ten opzichte van 2020 gestegen met 7,1 miljoen euro. Hieronder wordt nader ingegaan op de belangrijkste wijzigingen.

Risico's grondbedrijf

Voor het grondbedrijf maakt de actualisatie van de risico’s onderdeel uit van het jaarlijks op te stellen MPG. Daarbij worden alle grondexploitaties grondig geanalyseerd en de risico’s van alle individuele grondcomplexen geactualiseerd en samengebracht in één grote risicosimulatie. Deze risicoanalyse kan niet los worden gezien van de actualisatie van de begrotingen van de grondcomplexen. Volgens het MPG 2022 zijn de risico’s van het grondbedrijf per 31 december 2021 becijferd op 13,5 miljoen euro. Dit is een stijging ten opzichte van het MPG 2020 met 3,3 miljoen euro, doordat is gerekend met een steviger worst case scenario. Daarin zijn de mogelijke effecten van een terugval van de vastgoedmarkt meegenomen, zoals deze zich ook gedurende 2009-2013 heeft voorgedaan. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar het Meerjaren Perspectief Grondbeleid 2022.

 

Overige risico's

De overige risico’s zijn becijferd op 34,7 miljoen euro. Dat is een stijging ten opzichte van 2020 van 3,8 miljoen euro. Hieronder volgt de tabel met de 10 belangrijkste overige risico's en een korte toelichting.

 

Onderwerp (bedragen x 1 miljoen euro)	Kans jaarrekening 2021	Financieel gevolg jaarrekening 2021	Kans jaarrekening 2020	Financieel gevolg jaarrekening 2020
Als gevolg van schommelingen in de conjunctuur, kunnen zowel aan de kosten- als de opbrengstenkant onvoorziene nadelige incidentele effecten optreden.	90%	12,4	90%	12,3
FC Twente	30%	21,6	30%	21,7
Onvoorziene bijdragen aan de risico's van gemeenschappelijke regelingen (ADT / RBT) en overige verbonden partijen	90%	4,9	90%	6,0
Participatiewet (oa BUIG) / schuldhulpverlening	50%	3,2	50%	2,5
Calamiteiten binnen de gemeente	10%	15,0	10%	5,0
Overige onvoorziene risico's, waaronder de projectrisico's op het gebied  van aanbesteding, planning, bezwaarprocedures, prijsstijgingen en rente-effecten	50%	2,5	50%	2,5
Aan derden verstrekte geldleningen worden niet afgelost	10%	8,5	10%	8,6
Risico's van Jeugdhulp, Wmo en sport	gediff. %	8,8	gediff. %	18,4
Gewaarborgde geldleningen worden niet afgelost	10%	5,4	10%	6,1
AVG	50%	0,7	50%	0,7

 

• Het conjunctuurrisico is vrijwel gelijk gebleven. De geactualiseerde inschatting van het conjunctuurrisico is gemaakt aan de hand van de ‘Houdbaarheidstest gemeentefinanciën’ 2021. Deze test van de VNG is een stresstest waarmee de ombuigingsopgave voor een gemeente in kaart kan worden gebracht, die nodig is bij een gestandaardiseerd slechtweer-scenario. Op basis van inzichten uit de vorige recessie worden in deze test simulaties gedaan die laten zien hoe voor de gemeente de inkomsten dalen en kosten stijgen in geval van een flinke recessie. In onze weerstandsratio houden wij er nu rekening mee dat het eerste jaar van een recessie opgevangen kan worden vanuit de financiële positie, waarbij na dit eerste jaar wel moet worden bijgestuurd;
• Het risico verbonden partijen betreft de risico’s van de gemeenschappelijke regelingen ADT en RBT. Dit risico is gedaald met 1,1 miljoen euro, doordat het RBT positieve resultaten boekt en het risico is komen te vervallen;
• Het risico van de verstrekte en gewaarborgde leningen FC Twente is vrijwel gelijk gebleven ten opzichte van de jaarrekening 2020. Voor de beoordeling van de kansinschatting wordt gebruikt gemaakt van objectieve criteria gebaseerd op het financiële beoordelingssysteem van de KNVB (FRS) en het wel of niet voldoen aan de afgesproken financiële verplichtingen van de geldlening. De FRS-score wordt door de KNVB uitgevoerd op basis van door een accountant beoordeelde jaar- en prognosecijfers;
• De risico’s op het gebied van jeugdhulp, Wmo en sport zijn qua financiële omvang van 18,4 naar 8,8 miljoen euro gedaald met gedifferentieerde kansen per onderdeel. Het gaat om diverse risico’s op het gebied van Jeugdhulp en Wmo, zoals het open einde karakter, tariefstijgingen, continuïteitsproblemen aanbieders en inhaalzorg als gevolg van corona. De daling wordt vooral veroorzaakt door het verevenen van een aantal openstaande taakstellingen op Jeugd met de extra ontvangen jeugdhulpmiddelen en een lagere risico-inschatting op resterende openstaande taakstellingen. Dit lagere risico ontstaat doordat de financiële verwachtingen van de lopende bezuinigings- en transformatieprojecten positiever uitvallen. Daarnaast wordt een hoger voordeel ingecalculeerd op beschermd wonen. Tot slot heeft het risico op het niet ontvangen van btw via subsidie zich in 2021 voorgedaan en wordt het verlies in de jaarrekening 2021 genomen;
• Het risico van de Participatie is met 0,7 miljoen euro gestegen. Het gaat vooral om het risico van volumestijgingen en hogere BUIG uitgaven dan lump sum door het Rijk wordt bekostigd, mede als gevolg van het coronavirus;
• Het risico op calamiteiten is qua kans gelijk gebleven, echter qua omvang verhoogd van 5 naar 15 miljoen euro. Dit doordat recente ervaringen met cybercrime en hacks bij andere lokale overheden hebben laten zien, dat hiermee grote financiële gevolgen zijn gemoeid;
• De risico’s van de overige aan derden verstrekte leningen en gewaarborgde leningen zijn gedaald door jaarlijkse aflossingen.

Doorkijk prognose periode t/m 2025

In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de weerstandsratio in de jaarrekening 2021 afgezet tegen de cijfers zoals deze waren opgenomen in de gemeentebegroting 2022.

 

Ratio	2021	2022	2023	2024	2025
Jaarrekening 2021	1,81	1,73	1,74	1,72	1,69
Gemeentebegroting 2022	1,28	1,23	1,24	1,21	1,17

 

De prognosecijfers bij de jaarrekening 2021 zijn over de gehele periode positiever dan bij de gemeentebegroting 2022 werd ingeschat. Dit komt doordat het rekeningresultaat over 2021 achteraf gezien voordelig uitpakt, terwijl aan de voorkant bij de begroting nog een fors tekort van 18,3 miljoen euro werd voorzien. Daarmee resteert er eind 2021 een ratio die flink hoger ligt, dan begroot.

De weerstandsratio daalt vanaf 2022. Dit komt door onttrekkingen aan de algemene reserve in verband met het structurele gat in de meerjarenbegroting, over de periode 2022 – 2025 in totaal 43 miljoen euro. Door het ingestelde spaarprogramma ter versterking van onze financiële positie wordt in die periode ook 37 miljoen euro aan de algemene reserve toegevoegd. Deze onttrekkingen en toevoegingen aan de algemene reserve zijn nog enigszins in balans en daardoor daalt de ratio slechts beperkt.

 

Bovengenoemde prognose van de ontwikkeling van de ratio is gebaseerd op de volgende uitgangspunten:

• Er is rekening gehouden met het risico van mogelijke nadelige effecten van het coronavirus (bijvoorbeeld inhaaleffecten op zorg) die niet langer door het Rijk vergoed worden. Hiervoor is 5 miljoen euro buffer aangehouden;
• De effecten als gevolg van het nieuwe verdeelmodel sociaal domein en de herziening van het verdeelmodel voor de algemene uitkering zijn nog niet meegenomen. Dit in lijn met de richtlijn vanuit de toezichthouder. De minister van Binnenlandse Zaken is voornemend de nieuwe verdeelmodellen in te voeren per 1-1-2023. De Tweede en Eerste kamer moeten hierover nog besluiten. De herijking van het verdeelmodel brengt financiële consequenties met zich mee, waarbij de doorrekening voor 2023 en verder nog niet beschikbaar is. Naar verwachting komt deze bij de meicirculaire 2022. Verder zal een ingroeipad worden gehanteerd;
• Er wordt vanuit gegaan dat alle nog resterende taakstellingen ook daadwerkelijk worden gerealiseerd. Totaal gaat het nog om 9,7 miljoen euro structureel aan lopende taakstellingen.

Scenario’s

Ondanks een grondige aanpak blijft het inschatten van risico’s deels subjectief. Om een goed beeld te krijgen van de financiële weerbaarheid van de gemeente is het relevant te laten zien hoe de weerstandsratio zich ontwikkelt indien zich onverwachte grote tegenvallers zouden voordoen. Denk daarbij aan mogelijke tegenvallers in de algemene uitkering of bij de transformatie in het sociale domein. Of aan nadelige ontwikkelingen bij verbonden partijen, een onverhoopt faillissement bij FC Twente waardoor de gemeente haar vordering geheel af moet schrijven of dalende prijzen van het vastgoed- en grondbezit. Dit soort tegenvallers hebben invloed op de eerder gepresenteerde doorkijk. De gevolgen voor de algemene reserve en de ratio weerstandsvermogen zijn in onderstaande tabellen opgenomen om een beeld te geven hoe volatiel de weerstandsratio is. Daarbij zijn een viertal scenario’s doorgerekend:

1. Een incidentele tegenvaller van 10 miljoen euro in 2022
2. Een incidentele tegenvaller van 20 miljoen euro in 2022
3. Een structurele tegenvaller van 5 miljoen euro vanaf 2022
4. Een structurele tegenvaller van 10 miljoen euro vanaf 2022 

 

Ratio weerstandsvermogen	2021	2022	2023	2024	2025
Incidentele tegenvaller van 10 miljoen euro in 2022	1,81	1,53	1,54	1,52	1,49
Incidentele tegenvaller van 20 miljoen euro in 2022	1,81	1,34	1,34	1,32	1,29
Structurele tegenvaller van 5 miljoen euro vanaf 2022	1,81	1,63	1,54	1,42	1,29
Structurele tegenvaller van 10 miljoen euro vanaf 2022	1,81	1,53	1,34	1,12	0,89

 

 

Algemene reserve	2021	2022	2023	2024	2025
Incidentele tegenvaller van 10 miljoen euro in 2022	87	77	77	76	75
Incidentele tegenvaller van 20 miljoen euro in 2022	87	67	67	66	65
Structurele tegenvaller van 5 miljoen euro vanaf 2022	87	82	77	71	65
Structurele tegenvaller van 10 miljoen euro vanaf 2022	87	77	67	56	45

 

In bovenstaande tabellen is te zien dat incidentele tegenvallers, zoals bijvoorbeeld een faillissement bij FC Twente, nog adequaat op te vangen zijn, ook als deze tegenvallers fors zijn. Dit omdat de weerstandsratio na het jaarresultaat 2021 robuust is. Bij structurele tegenvallers, zoals bijvoorbeeld een daling van de algemene uitkering komt de weerstandsratio in een dalende trend. Dit komt omdat er op dit moment in de meerjarenbegroting een precaire balans zit tussen enerzijds een structureel tekort en anderzijds een spaarprogramma van bijna dezelfde omvang. Een structurele tegenvaller verstoort deze balans echter en maakt dat het tekort structureel groter wordt dan het spaarprogramma en daarmee de algemene reserve dus jaar in jaar uit zal dalen. De robuuste omvang van de algemene reserve na verwerking van het jaarresultaat 2021 maakt dat dan niet overhaast hoeft te worden bijgestuurd, maar bijsturing is uiteindelijk wel noodzakelijk om de dalende trend te keren. 

 

Financiële kengetallen
Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - in aanvulling op de ratio weerstandsvermogen - een verplichte set van vijf financiële kengetallen wordt opgenomen. Deze staan in de tabel hieronder. Tezamen geven ze een volledig beeld van hoe de gemeente er financieel voorstaat.

 

		Rekening 2020	Rekening 2021	Begroting 2022	Begroting 2023	Begroting 2024	Begroting 2025
1A	Netto schuldquote	39%	34%	48%	51%	51%	51%
1B	Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen	34%	29%	43%	47%	47%	47%
2	Solvabiliteit	26%	31%	23%	23%	23%	23%
3	Grondexploitatie	2%	1%	3%	3%	2%	2%
4	Netto investeringsquote*	-2,8%	-1,8%	-0,4%	1,2%	2,4%	2,7%
5	Structurele exploitatieruimte	4,9%	6,8%	0,4%	0,1%	0,2%	0,0%
6	Belastingcapaciteit	107%	105%	107%	107%	107%	106%

* Financieel kengetal Netto investeringsquote is in 2021 toegevoegd. In de Nota risicomanagement en weerbaarheid is vastgelegd dat de gemeenteraad hierover wordt geïnformeerd. 

 

We bekijken de kengetallen in hun onderlinge relatie en voorzien ze van een adequate toelichting om meer inzicht in de financiële positie te bieden. Bij de beoordeling ervan gaat het vooral om het volgen van de trendmatige ontwikkeling.  

 

Netto schuldquote 

De netto schuldquote laat het niveau van de schuldenlast zien, ten opzichte van de eigen middelen (baten). Het geeft een indicatie van de mate waarin de rentelasten op de exploitatie drukken. Omdat het onzeker is of alle leningen terug zullen worden betaald, berekenen we de netto schuldquote zowel in- als exclusief de doorgeleende gelden. Zo wordt duidelijk welk aandeel de door de gemeente verstrekte leningen in de exploitatie hebben en wat dat betekent voor de schuldenlast. Over de voorbije periode tot 2022 is een dalende trend van de netto schuldquote zichtbaar. Dit houdt vooral verband met de aflossingen van langlopende geldleningen en de toename van de eigen middelen (baten). De doorkijk van dit kengetal laat een positief beeld zien. De netto schuldquote in- en exclusief doorgeleende gelden bevindt zich alle jaren duidelijk beneden de door de VNG gehanteerde kritische waarde van 130% en ook onder de waarden van referentiegemeenten. Het beleid van de afgelopen jaren om schulden af te bouwen maakt dat in de begroting meer ruimte beschikbaar is om andere lasten op te vangen.

 

 

 

Solvabiliteitsratio 

De solvabiliteitsratio is de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het balanstotaal en geeft inzicht in de mate waarin onze gemeente in staat is op de langere termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Bij een hoge solvabiliteit staat er veel eigen vermogen tegenover de schulden en is de kans groot dat de schulden kunnen worden afbetaald. Dit betekent tegelijkertijd dat veel eigen vermogen (reserves) wordt aangehouden dat niet wordt besteed. Wordt het eigen vermogen te klein, dan verslechtert de solvabiliteit. Enschede kent sinds de forse afboekingen op grondposities in 2012 een lage solvabiliteitsratio en zet sinds die tijd in op verbetering van de solvabiliteit. Hiervoor is een spaarprogramma opgenomen in de begroting, waarmee jaarlijks de algemene reserve wordt versterkt. Tevens wordt bewust gestuurd op het verlagen van de schuldpositie. Over de periode tot 2020 is dan ook een stijgende trend zichtbaar richting de algemeen geldende minimumgrens van 20%. In 2021 zet deze stijging door naar 31% als gevolg van toenemende reserves en het positieve jaarrekeningresultaat. De daling vanaf 2022 houdt onder andere verband met de forse tekorten in de meerjarenbegroting waarvoor de algemene reserve wordt ingezet om deze af te dekken.

 

Kengetal grondexploitatie

Dit kengetal geeft aan hoe de waarde van de grond die de gemeente bezit zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten in de begroting. De boekwaarde van de voorraden grond (bouwgrond in exploitatie) is van belang, omdat deze waarde nog moet worden terugverdiend door verkopen. Er is natuurlijk altijd een risico dat grondposities niet, later of onder de boekwaarde kunnen worden verkocht. Dat zou tot verliezen leiden. Door die af te zetten tegen het totaal van de baten ontstaat een indicatie of de verliezen goed of minder goed zijn op te vangen. De grafiek laat zien dat Enschede nog maar over een zeer beperkte grondpositie beschikt. Vanaf 2016 bevindt het kengetal zich zelfs nog slechts tussen 2 en 5%. Dit komt vooral doordat er sterk is ingezet op het verkleinen van de risico's en het verbeteren van de financiële positie. De raadsbesluiten Richting aan ruimte (heroverweging van projecten) en de Visie werklocaties (uitname van bedrijventerreinen) zijn hiervan het gevolg. De beperkte grondpositie, zeker in vergelijking met andere 100.000+ gemeenten, beïnvloedt wel de mogelijkheden om als stad naar de toekomst groei te realiseren. Dit kengetal zal de komende jaren kunnen gaan stijgen als gevolg van nieuwe grondexploitaties in 2021 (Centrumkwadraat en Leuriks Oost) en in de toekomst nieuw te openen grondexploitaties uit de strategische investeringsagenda.

 

Netto investeringsquote

De netto investeringsquote geeft een indicatie van de mate waarin de gemeente investeert in activa. Activa zijn objecten die een bepaalde waarde vertegenwoordigen. Denk aan gebouwen, sportaccommodaties, wegen, gronden, riolering, parkeergarages, aandelen/deelnemingen. Het kengetal bekijkt of de waarde van de activa die de gemeente bezit stijgt in vergelijking met enkele jaren terug. De uitkomst van de netto investeringsquote hoort normaal gesproken gematigd positief te zijn met een streefwaarde tussen 1% en 4%. Dit omdat de investeringen door inflatie duurder worden, maar ook doordat door economische groei en inwonersgroei jaarlijks meer publieke investeringen zoals wegen en scholen nodig zijn. In onderstaande grafiek is te zien dat Enschede de afgelopen jaren terughoudend heeft geïnvesteerd. Eigenlijk is vanaf 2010 al sprake van een negatieve score op de investeringsquote. In 2021 komt dit kengetal zelfs uit op -1,77%, terwijl vergelijkbare gemeenten in de klasse 150.000 tot 250.000 inwoners over de afgelopen periode veelal rond de 2,5 a 3% uitkomen. Om een aanvaardbaar voorzieningenniveau te behouden en om toekomstige groei van de stad mogelijk te maken, zal er de komende jaren weer meer moeten worden geïnvesteerd. Met de investeringen volgens de strategische investeringsagenda kan dit kengetal de komende jaren gaan stijgen.

 

 

 

 

 

Structurele exploitatieruimte  

De netto schuldquote, solvabiliteitsratio en grondexploitatie zeggen vooral iets over de financiële conditie van de balans (bezittingen en schulden) van de gemeente. Het is ook van belang om te kijken naar de financiële ruimte in de exploitatie (het huishoudboekje). Hiervoor wordt het kengetal structurele exploitatieruimte gebruikt. Dit vergelijkt de structurele baten met de structurele lasten, alle incidentele financiele posten zijn dus buiten beschouwing gelaten. Wanneer de structurele inkomsten niet groot genoeg zijn om de structurele lasten te dekken, zal de balans op termijn steeds verder verslechteren. Daarom is dit ook een kengetal waar de provincie in zijn rol als toezichthouder veel waarde aan hecht. Indien de structurele exploitatieruimte meerjarig negatief is kan dit voor de provincie aanleiding zijn om de gemeente onder preventief toezicht te plaatsen. In de grafiek is te zien dat de komende jaren sprake is van zeer geringe positieve saldi. Dit mede door de bewuste keuze van de raad bij de begroting 2022-2025 om de beschikbare begrotingsruimte in te zetten voor investeringen en beleidsintensiveringen om de stad snel te laten herstellen uit de coronacrisis.

 

 

 

Belastingcapaciteit
De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk in onze gemeente zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde (=100%). De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Bij een percentage boven de 100 heeft de gemeente gemiddeld gezien minder ruimte om de belastingen te verhogen dan bij een score onder 100%. Onder de woonlasten wordt verstaan de OZB, rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit in Enschede zit al jaren ruim boven het landelijk gemiddelde. De laatste jaren is er echter sprake van een lichte daling. Dat komt doordat Enschede geen of slechts beperkte lastenverhogingen doorvoert terwijl dat in andere gemeenten wel het geval is. Voor de komende jaren komt het kengetal uit rond 107%. In vergelijking met de Twentse gemeenten is Enschede overigens geen uitschieter (zie paragraaf lokale heffingen).

 

Als we de ontwikkeling van de ratio weerstandsvermogen en de kengetallen van de balans (schuldquote, solvabiliteit en grondexploitatie) over de afgelopen jaren in samenhang beschouwen, dan constateren we dat de financiële positie zich positief heeft ontwikkeld. Door beperkt investeren en bewust sturen op schuldenreductie is de schuldenpositie flink afgebouwd. Daarmee drukt de schuldenlast ook steeds minder zwaar op de begroting. De eigen reserves zijn toegenomen en risico’s zijn afgebouwd. De solvabiliteit is verbeterd, hoewel deze nog wel lager ligt dan bij andere 100.000+ gemeenten. De omvang van de algemene reserve is weer voldoende om de risico’s daarmee af te kunnen dekken. Vooruitkijkend is de financiële positie wel kwetsbaar, vooral vanwege de forse tekorten in de begroting de komende jaren en door de beperkte structurele ruimte in de exploitatie. Daarbij wordt er ook vanuit gegaan dat alle eerder afgesproken taakstellingen daadwerkelijk gerealiseerd worden. Van groot belang voor de meerjarenbegroting gaat de ontwikkeling van de rijksuitkering zijn. Daarin speelt onder andere de herijking van het verdeelmodel, maar er zijn ook nog veel onzekerheden hoe de omvang van het gemeentefonds zich gaat ontwikkelen. Al met al kan geconcludeerd worden dat de balans inmiddels op orde is gebracht, maar er vooruitkijkend nog aandacht nodig is voor het structureel positief houden van de meerjarenbegroting.

 

3.3. Onderhoud kapitaalgoederen

Dit onderdeel gaat met name in op de onderhoudstoestand en de kosten van wegen, riolering, gebouwen, infrastructurele kunstwerken en dergelijke. Onderhoud van kapitaalgoederen beslaat een substantieel deel van de begroting. Een goed overzicht is daarom van belang voor een juist inzicht in de financiële positie.

In relatie tot het beheer van de openbare ruimte is een aantal categorieën van kapitaalgoederen te onderkennen waarop onderhoud van toepassing is. Te weten:

• Wegen
• Infrastructurele kunstwerken
• Havens
• Riolering en water
• Groen
• Openbare verlichting
• Parkeervoorzieningen
• Vastgoed
• Onderwijsgebouwen
• Sportaccommodaties.

 

Wegen en infrastructurele kunstwerken

Kerncijfers 2021

 

Het beleidskader

Het beleidskader wordt gevormd door het Wegenbeleidsplan 2020 - 2023.

 

Uit het beleidskader voortvloeiende consequenties

Vanuit het wegenbeleidsplan zetten we in op de landelijke in ontwikkeling zijnde systematiek rond assetmanagement. Deze systematiek wordt onder de noemer “Beheersystematiek verhardingen (BSV)” opgezet door het landelijk erkende kennisinstituut CROW. Hierin worden prestaties, kosten en risico’s zo goed mogelijk in evenwicht gehouden. Aangezien deze systematiek nog niet voldoende is ontwikkeld voor toepassing in de praktijk, hebben we gekozen voor een veilige tussenstap. Dit door te kiezen voor de landelijk vastgestelde wegbeheersystematiek 2019 van het CROW, die ons meer maatwerkmogelijkheden biedt. Deze lijn is een logisch vervolg op het wegenbeleidsplan 2014 – 2018, waarin we al hebben ingezet op meer risicogestuurd beheer. Die uitgaat van eenzelfde gedachte als het assetmanagement.

 

In het wegenbeleidsplan 2020 – 2023 leggen we daarnaast nadrukkelijker de verbinding met de strategische opgaven van de stad, waardoor we de inzet op deze strategische opgaven versterken. Zo zetten we in op duurzaamheid door bijvoorbeeld verharding waar dat kan te vervangen voor groen. Ook kiezen we voor een hogere kwaliteit van voet- en fietspaden in Enschede, vanuit het belang dat deze voet- en fietspaden hebben vanuit mobiliteit, een inclusieve stad en duurzaamheid. We dragen bij aan de strategische opgave goed bestuur door samen met partners te investeren en innoveren in de stad. Dit door budgetten te flexibiliseren waardoor we beter kunnen samenwerken. Ook geven we meer gewicht aan cultuurhistorie binnen het wegbeheer. Waarbij we onze partners zoals de Adviescommissie Cultuurhistorie, de Bewoners Adviesraad Sociaal (BAS) (bij vaststelling van het wegenbeleidsplan was dit de “Wmo Raad”) en de Fietsersbond een meer nadrukkelijke adviesrol hebben gekregen in het wegbeheerproces. De in ontwikkeling zijnde systematiek van assetmanagement geeft meer mogelijkheden om beter te sturen op onze strategische doelen.

Bij deze ontwikkelingen vinden we het tegelijkertijd belangrijk dat we ons wegbeheer zorgvuldig blijven uitvoeren. Dat wil zeggen: veiligheid voor de weggebruiker en geen kapitaalvernietiging blijven de basisuitgangspunten van ons wegbeheer. Tot slot heeft ook het beheer en de vervanging van infrastructurele kunstwerken een plek gekregen in het beleidsplan, waarbij we ook werken aan assetmanagement. 

 

Uitvoering wegenbeleid

In 2021 hebben we ingezet op verdere implementatie van het wegenbeleidsplan. In de uitvoering zijn daarvoor onder andere veiligheidsinspecties uitgevoerd van de voet- en fietspaden. Ook zijn straten met elementenverharding en alle asfaltwegen beoordeeld om benodigde maatregelen beter in beeld te krijgen. Op het gebied van het vervangen van verharding voor groen zijn er grote stappen gezet. Zo werd Enschede  bij de landelijke wedstrijd “NK Tegelwippen” tweede door zo’n 14.931 m² aan stenen, tegels en asfalt te veranderen in groen. Dat is meer dan twee voetbalvelden.

 

Aan een groot aantal wegen zijn in 2022 werkzaamheden uitgevoerd, zoals de Harberinksweg fase 2, Hoge Boekelerweg, kruispunt Gronausestraat-Hogelandsingel, Boulevard 1945, Zuiderspoorstraat, Potsweg, diverse wegen in het buitengebied. Ook zijn verschillende fietspaden aangepakt, zoals een aantal fietspaden door de Helmerhoek. Rond de infrastructurele kunstwerken hebben we stappen gezet. Bijvoorbeeld door het uitvoeren van een inspectie van de infrastructurele kunstwerken. Of uitvoeringsmaatregelen zoals het conserveren en schilderen van de damwanden langs de Westerval en op innovatieve wijze renoveren en schilderen van diverse bruggen. Door deze innovatieve werkwijze konden we meer bereiken met minder middelen, duurzamer werken en konden we de bruggen tijdens de werkzaamheden grotendeels open houden voor verkeer.

 

Bij onze projecten betrekken we de officiële adviesorganen en andere “stakeholders" conform het wegenbeleidsplan. Zo heeft een intensief participatieproces er voor gezorgd dat voor de Harberinksweg fase 2 een gedragen en passende inrichting is gevonden. Bij die inrichting is ook een goede bestemming in het gebied gevonden voor de monumentale waaltjes. Rond de Boekelosestraat is een participatieproces doorlopen. Gezamenlijke conclusie was dat de Boekelosestraat veiliger moet worden en dat daarvoor een extra ontwerp nodig is. Om zo te komen tot een gezamenlijk gedragen oplossing.

  

Realisatie

De lasten voor wegonderhoud (inclusief weginrichting zoals belijning en verkeersborden) is circa 8,7 miljoen euro. Dit bedrag bestaat voor 0,9 miljoen euro uit apparaatskosten, 1,3 miljoen euro uit kapitaallasten, 5,9 miljoen euro uit kosten voor (groot)onderhoud en voor circa 0,6 miljoen euro uit overige kosten.

 

Het bestede investeringsbedrag 2021 voor reconstructiewerkzaamheden en vervanging aan wegen is circa 2 miljoen euro met een afschrijvingstermijn van tien jaar. Daarvan is 1,8 miljoen euro in gebruik genomen in 2021.

 

Havens

Kerncijfers 2021

 

Het beleidskader

Op 23 juni 2017 is door de gemeenteraad de “Binnenhavenvisie Twentekanalen 2017-2030” vastgesteld. Deze visie met bijbehorend uitvoeringsprogramma is opgesteld door de Twentse havengemeenten en geeft richting aan de ontwikkelingen tot 2030.

In 2020 is het Meerjarenplan Onderhoud en Vervanging Haveninfrastructuur 2021-2024 vastgesteld. Hierin zijn de onderhoudsmaatregelen aangegeven en gepland voor de komende vier jaar aan de damwanden, taludverdediging en steigers in de haven van Enschede.

 

Uit het beleidskader voortvloeiende consequenties

Vanuit de nieuw vastgestelde binnenhavenvisie 2018-2021 en het bijbehorende  uitvoeringsprogramma zetten we in Enschede de komende jaren in op doorontwikkeling van het gemeenschappelijk beheer van de binnenhavens van de gemeenten Hengelo, Almelo, Enschede, Hof van Twente en Lochem aan de Twentekanalen.

Vanuit dit uitvoeringsprogramma zijn per 1 juni 2021 drie havenmeesters gezamenlijk verantwoordelijk voor de nautische beheertaken in maar liefst 8 havengebieden aan de Twentekanalen. Zij zorgen voor een vlotte en veilige afwikkeling van de beroepsvaart in de havens van Lochem, Goor, Markelo, Delden, Almelo, XL Businesspark, Hengelo en Enschede.

Zij verstrekken informatie, wijzen ligplaatsen toe en dragen zorg voor een centrale scheepsregistratie. Daarnaast houden ze toezicht in de havengebieden en kunnen zij handhavend optreden in het kader van de havenverordeningen.

 

Vanuit het Meerjarenplan Onderhoud en Vervanging Haveninfrastructuur 2021-2024 is in 2021 gestart met het voorbereiden van groot onderhoud aan een aantal damwanden in het havengebied.

 

Realisatie

De lasten waren in 2021 ongeveer 281.000 euro, bestaande uit 81.000 euro aan materiële kosten voor het dagelijks onderhoud van de havens en een dotatie aan de voorziening groot onderhoud van 200.000 euro.

Daarnaast heeft er geen groot onderhoud plaats gevonden die ten laste van de voorziening is gebracht. de werkzaamheden zijn in voorbereiding conform het meerjaren plan Havens.

 

Riolering

Kerncijfers 2021

 

 

 

Het beleidskader

Het beleidskader wordt gevormd door het Gemeentelijk rioleringsplan (GRP) 2016-2020 ‘Veilig en op maat’, die met een jaar was verlengd voor 2021.

In oktober 2021 heeft de gemeenteraad nieuwe kaders vastgesteld via het Water- en Klimaatadaptatieplan (WeK) 2022-2026 ‘Op naar een groen blauw Enschede’ (WeK), die ingaat vanaf 2022.

 

Uit het beleidskader voortvloeiende consequenties

In het GRP is vastgelegd hoe we willen omgaan met onze wettelijke zorgplichten voor inzameling en transport van afvalwater, hemelwater en grondwater, en hoe we invulling geven aan de doelen uit de gemeentelijk Watervisie 2012-2025. We zien door klimaatverandering steeds vaker extreem weer met wateroverlast, hitte-stress en droogte tot gevolg. Dit leidt tot risico’s o.a. voor de leefbaarheid, voor onze economie, voor onze gezondheid, voor onze veiligheid. Daarom zetten we naast onze zorgplichten in op klimaatadaptatie op openbaar én op particulier terrein. Het GRP omvat de hoofdlijnen van ons riolerings- en klimaatadaptatiebeleid, onze doelstellingen, en de investeringen die daarvoor nodig zijn. Uitgangspunt is verantwoord (riool)beleid, beperking van de risico’s voor o.a. (grond)wateroverlast, droogte en hitte en het blijven functioneren van de riolering en de watersystemen.

 

De knelpunten voor hemel- en grondwater hebben we op een risicogestuurde wijze bepaald. Deze knelpunten pakken we zoveel mogelijk aan. Dat doen we onder anderen door meer groen blauwe structuren en (zichtbare) waterberging te realiseren, vergroten van de waterafvoer in de stad en kwalitatief vergroenen. Om onze opgave te kunnen realiseren is het verder noodzakelijk dat er, naast maatregelen in de openbare ruimte, ook maatregelen op particulier terrein worden getroffen. Met dat laatste hebben we in 2021 een start gemaakt. Dit gaan we verder uitbouwen in 2022. 

 

We proberen zoveel mogelijk werk met werk te maken, zo hebben we in 2021 het riool vervangen en een schoonwaterstructuur aangelegd in de Molenstraat in combinatie met het leggen van een warmteleiding, het vergroenen en veiliger maken van de straat. In de omgeving het Oogstplein in Stadsveld hebben we riolen vervangen, gecombineerd met aanpak van grondwateroverlast, aanleg van wadi's en herinrichten en vergroenen van straten en het Oogstplein.

Ook hebben we maatregelen uitgevoerd om Enschede klimaatbestendiger te maken. Zo hebben we de werkzaamheden aan de Stadsbeek Pathmos-Stadsveld afgerond. Verder hebben we kwalitatief groen toegevoegd en de wateroverlast in de Zuid Eschmarkerondweg en in de Haaksbergerstraat aangepakt. We hebben ook meegedaan aan het NK tegelwippen, waarbij we een tweede plaats hebben behaald!

 

In het in 2021 opgestelde WeK hebben we onze strategie om klimaatbestendig te worden verder aangescherpt. Zo kijken we ook al in 2021 bij alle projecten in de openbare ruimte waar we de waterberging en hoeveelheid groen kunnen vergroten en de hoeveelheid verharding kunnen verminderen. Daarbij sluiten we zoveel mogelijk aan bij het natuurlijke systeem door de sponswerking van de bodem te vergroten, gaan we meer wijkgericht te werk en werken we samen met onze inwoners, bedrijven, (water)partners en kennis- en onderwijsinstellingen. 

 

Ook hebben we de werkzaamheden uitgevoerd om de grondwateroverlast in Enschede Noord te verminderen en hebben we onderzoek gedaan naar de aanpak van grondwateroverlast in delen van Enschede Noord en Oost.

 

Om ervoor te zorgen dat bewoners, ondernemers, woningcorporaties etc. klimaatmaatregelen nemen op eigen terrein hebben we de voorbereidingen getroffen voor de subsidieregeling groen blauw Enschede. 

 

In 2018 heeft het Twents waternet, een samenwerking met het Waterschap en alle Twentse gemeenten, een visie opgesteld hoe wij Twente klimaatadaptiever willen maken. Hier hebben we in 2021 verder aan gewerkt. Bijvoorbeeld door samen met “Onder Twente” een symposium te organiseren en door het verkrijgen van rijksmiddelen (IMPULS gelden) voor het versnellen van klimaatadaptieve maatregelen in onze regio. Ook hebben we gezamenlijk allerlei communicatie middelen ontwikkeld om onze inwoner en bedrijven te stimuleren klimaatadaptieve maatregelen op eigen terrein te treffen.  

  

Realisatie

De lasten voor riolering waren in 2021 afgerond 18 miljoen euro, bestaande uit 2,1 miljoen euro aan apparaatskosten (incl overhead), 4,9 miljoen euro kapitaallasten, 7,3 miljoen euro storting in de voorziening vervanging Riolering en 3,7 miljoen euro aan materiële kosten voor dagelijks onderhoud van riolering.  

In 2021 is er in totaal 11 miljoen euro uitgegeven aan investeringen waarvan 6,9 miljoen euro ten laste van de voorziening en 2,9 miljoen euro geactiveerd vanwege ingebruikname. De overige 1,2 miljoen euro is nog niet in gebruik genomen.

 

Groen

Kerncijfers 2021

 

Het beleidskader

Het beleidskader voor de inrichting, het beheer en onderhoud van het openbare groen werd in 2021 gevormd door de “Kaders beheer en onderhoud van het openbare groen 2018 – 2021”. Naast duurzaamheid en toevoegen van kwalitatief groen zijn hoofdlijnen van deze kaders: differentiatie in onderhoudsniveaus, bestaand groen vereenvoudigen en nieuw openbaar groen toekomstbestendig en functioneel inrichten. De uitvoeringsgelden voor biodiversiteit waren daarbij ten einde en er waren geen middelen voor het (versnellen van) het herstel van het natuurlijk evenwicht in de stad (lange termijn aanpak eikenprocessierups). Dit vroeg om keuzes van het bestuur in de ambities rond biodiversiteit en het vergroenen van de stad, zoals ook verwoord in de Discussienota Duurzaamheid (3.1 biodiversiteit).

Op 5 juli bij de behandeling van de zomernota 2021 heeft de gemeenteraad het amendement “Op peil brengen onderhoudsniveau openbare ruimte” aangenomen, diverse (groene) moties en zijn vanaf 2022 aanvullende middelen beschikbaar gesteld voor groen. Op 13 december 2021 is tot slot het Groenambitieplan Enschede “Enschede één groot groen park” vastgesteld door de gemeenteraad.

 

Uit het beleidskader voortvloeiende consequenties

We zetten in op de realisatie van de beleidskaders, de in het coalitieakkoord 2018-2022 “Trots, lef, bouwen, kansrijk, Enschede” gestelde doelen en de strategische opgaven voor de stad. Zo werken we aan een aantrekkelijke stad en duurzaamheid door de aanleg van meer kwalitatief openbaar groen, het vervangen van (overbodige) verhardingen voor groen en de inzet van groen voor klimaatadaptie en biodiversiteit. Daarbij zetten we vanuit het Provinciale traject ook in op een gezamenlijke aanpak van invasieve exoten: planten- en diersoorten die niet van oorsprong in deze omgeving thuis horen en zich snel verspreiden.

 

In 2021 is er weer ingezet op biodiversiteit en het vergroenen van de stad samen met onze partners, zoals de Groene Loper Enschede en de provincie. We hebben nieuwe bloemenlinten aangelegd en gezorgd voor meer gevarieerde (inheemse) beplanting. Ook hebben we - binnen de nog resterende beperkte budgettaire ruimte - samen met deze partners gewerkt aan het vergroenen van schoolpleinen, de aanleg van geveltuinen, de vergroening van boomperken, de aanleg van Tiny Forests en het natuurinclusief bouwen. Via de Groene Loper Enschede en GroenBlauw Enschede met als onderdeel daarvan “Zo Groen” faciliteren we inwoners in de volle breedte met het vergroenen van straten en zetten we in op meer bewustwording rond het belang van het vergroenen van eigen tuinen. In 2021 hebben we met provinciale ondersteuning een Natuur-voor-Elkaar plan opgesteld waarin we drie proeftuinen uitvoeren op het gebied van beleven, benutten en beschermen van natuur.

 

In 2021 speelde daarnaast het traject om te komen tot een Groenambitieplan voor Enschede. Dit heeft geleid tot het Groenambitieplan Enschede “Enschede één groot groen park”, die op 13 december 2021 is vastgesteld door de gemeenteraad. Vanuit dit plan vergroenen we Enschede via drie hoofdprincipes, dit zijn:

1. Beschermen: Het beschermen en verzorgen van het groen en de groene waarden die er zijn.
2. Benutten: Het beter gebruiken van het groen en zorgen voor meer zichtbaarheid van groen.
3. Bouwen: Het groen bouwen en het bouwen aan meer (kwalitatief) groen.

Bij de vaststelling van het plan heeft de gemeenteraad besloten om vijf investeringen in elk geval uit te werken en mee te nemen in het kader van de Gemeentebegroting 2023. Dit zijn:

1. Het optimaliseren van de boomverzorging;
2. Het vergroenen van de singel;
3. Het optimaliseren van de stadsparken;
4. Het vergroenen van de binnenstad;
5. Het opzetten van een meerjareninvesteringsprogramma voor groen. 

 

Realisatie

De lasten voor groenonderhoud in 2021 waren circa 7,3 miljoen euro, bestaande uit apparaatskosten en uitbesteed werk. Daarnaast is er voor ca. 0,3 miljoen euro besteed aan vervangingsinvesteringen in het groen.

Het totaal is in 2021 hoger dan in het jaar ervoor door areaaluitbreiding en inflatie.

Eind 2021 is het Groenambitieplan vastgesteld door de gemeenteraad. De komende jaren zal er meer geïnvesteerd worden in het vergroenen van Enschede en biodiversiteit.

 

Vervangingsinvesteringen
Conform BBV-voorschriften worden vanaf 2017 ook de investeringen in maatschappelijk nut geactiveerd, hieronder vallen ook de investeringen in groen. Dit levert een verschuiving op van uitbesteed werk naar kapitaalslasten. De afschrijvingstermijnen zijn vastgesteld in de financiële verordening van de Gemeente Enschede.

 

Openbare verlichting

Parkeervoorzieningen

Onderwijsgebouwen

Vanwege een wetswijziging is de gemeente met ingang van 1 januari 2015 niet meer verantwoordelijk voor het buitenonderhoud van de schoolgebouwen voor primair onderwijs en speciaal (voortgezet) onderwijs. De schoolbesturen zijn hier nu zelf voor verantwoordelijk. 

In de Raadsvergadering van 22 juni 2015 is het voorstel ‘Financiële situatie Onderwijshuisvesting’ behandeld. Hierin is in het kader van de decentralisatie van het buitenonderhoud en de motie Van Haersma-Buma besloten het investeringsplafond naar 0 euro terug te brengen.

Sportaccommodaties

Per 1 januari 2017 zijn de opstallen van de sportparken en de daarbij behorende inventarissen voor de binnen- en buitensport overgedragen aan Sportaal B.V.. Door deze overheveling is de onderhoudsplicht ook overgedragen. 

Vastgoed

Kerncijfers 2021

 

Onderhoudsplan

Het onderhoud van het gemeentelijke vastgoed wordt uitgevoerd door het Vastgoed & Facilitair Bedrijf Enschede (VFBE), waar deze gebouwen zijn ondergebracht. Voor het uitvoeren van de onderhoudsactiviteiten wordt gewerkt met een onderhoudsvoorziening, waarin vanuit de gebouwexploitaties jaarlijks een vaste bijdrage wordt gestort.

De onttrekking (uitgaven) uit deze voorziening geschiedt op basis van de daadwerkelijke uitgaven. Deze uitgaven zijn voorzien/gepland in een meerjaren onderhoudsplanning (MJOP). Deze meerjaren onderhoudsplanning is leidend voor de uit te voeren onderhoudsactiviteiten van VFBE.

 

Het beleidskader/onderhoudssystematiek

In Enschede wordt onderhoud aan de gemeentelijke gebouwen al enige jaren gepland en gepleegd volgens de NEN 2767. Naast technische aspecten, worden bijvoorbeeld ook gebruikersaspecten en duurzaamheidsaspecten meegenomen.

Het onderhoud is onder te verdelen in de volgende onderdelen:

• Onderhoud aan het segment verkoop en nader uit te werken. Gezien het tijdelijke karakter worden deze gebouwen niet planmatig onderhouden, maar afhankelijk van de beoogde toekomst van het pand (sloop, dan wel verkoop op termijn)
• Planmatig onderhoud aan ambtelijk/beleidsondersteunend vastgoed. Deze panden, die doorgaans langere tijd (meer dan 10 jaar) in eigendom van de gemeente blijven, worden conform de hierboven beschreven NEN 2767 onderhouden. 

Programma van het begrotingsjaar

Voor 2021 is voor onderhoud 5,39 miljoen euro begroot. Daadwerkelijk is er 5,02 miljoen euro uitgegeven. Er is minder uitgegeven dan begroot doordat een aantal geplande werkzaamheden niet zijn uitgevoerd vanwege verkoop of beleidsmatige ontwikkelingen. Voorbeelden hiervan zijn het niet uitvoeren van onderhoud aan kleedkamers in afwachting van de ontwikkeling van de clustering van buitensportaccommodaties en het niet uitvoeren van onderhoud aan gymlokalen/hallen in afwachting van verdere uitwerkingen van verduurzamingsplannen zodat dit gecombineerd kan worden met onderhoudswerkzaamheden.

Naast de uitgaven voor het dagelijks en contractonderhoud aan de ambtelijke- en maatschappelijke panden zijn er een aantal grote uitgaven gedaan vanuit het MJOP. De verbouwing van de ambtelijke huisvesting aan de Spinnerstraat 29A (Boei) is gecombineerd met MJOP werkzaamheden. Ook is er groot onderhoud uitgevoerd aan diverse binnensportlocaties waarbij onderhoudswerkzaamheden zijn gecombineerd met verdere verduurzaming van deze accommodaties. Bij diverse gebouwen zijn gebouwgebonden installaties vervangen en bij het Nationaal Muziekkwartier is het geluidssysteem en de ledverlichting vervangen vanuit het MJOP. Tenslotte is in het afgelopen jaar het buitenschilderwerk gedaan van diverse maatschappelijke objecten.

 

De vertaling van de financiële consequenties in de begroting

De geplande onderhoudsuitgaven voor de komende jaren zijn hieronder grafisch weergegeven. Op basis van deze planning is de storting in de onderhoudsvoorziening bepaald.

 

3.4. Financiering

 

In deze paragraaf zijn de onderdelen opgenomen zoals vastgelegd in de financiële verordening van de gemeente. Daarnaast wordt gerapporteerd over de kasgeldlimiet en renterisiconorm zoals voorgeschreven in de wet financiering decentrale overheden.

 

Omslagrente

Vanuit de BBV-regelgeving voor rente moet worden vastgesteld in de jaarrekening of de begrote omslagrente niet te veel afwijkt van de realisatie. Een afwijking van maximaal 25% is toegestaan. Bij overschrijding hiervan dient de omslagrente (1,5% in 2021) herrekend te worden.

 

In de onderstaande tabel is de vergelijking tussen begroting en realisatie voor 2021 van de omslagrente terug te vinden. Hieruit blijkt dat de afwijking binnen de toegestane marge blijft:

Omschrijving	Begroting 2021	Gemeenterekening 2021
Externe rentelasten korte en lange financiering	11.932.009	11.595.226
Externe rentebaten	-1.167.500	-1.176.207
Totaal door te rekenen externe rente	10.764.509	10.419.019
Rente aan grondexploitaties	-2.681.285	-2.029.385
Rente projectfinanciering (Van Heek parkeergarage)	-1.899.736	-1.899.736
Saldo toe te rekenen externe rente	6.183.487	6.489.898
Rente over eigen vermogen	0	0
Rente over voorzieningen (grondbedrijf)	0	1.305.976
Toe te rekenen rente	6.183.487	7.795.874
Toegerekende rente aan boekwaarden	-6.146.398	-6.762.940
Resultaat omslagrente	37.089	1.032.934
Omslagrente - onafgerond	1,520%	1,680%
Afwijking - maximaal 25%	13,25%

 

De rekenrente voor de grondexploitaties is hoger dan de omslagrente doordat hiervoor een andere rekenmethode van toepassing is. In de begroting 2021 was rekening gehouden met een rekenrente van 2,50%. Deze is over 2021 uiteindelijk uitgekomen op 2,44% doordat de rente voor de kortlopende leningen nog lager is uitgevallen dan was begroot.

 

Resultaat rente en treasury

Het resultaat van het product rente en treasury is 320.000 euro hoger dan was begroot voor 2021. Dit voordeel wordt grotendeels veroorzaakt doordat geen nieuwe leningen zijn aangetrokken. Ook in 2021 was sprake van een lagere financieringsbehoefte door de ontvangen compensatie van het rijk voor de gevolgen van corona. Daarnaast was de opbrengst aan dividenden hoger dan was begroot. In hoofdstuk 8.2 is een nadere analyse opgenomen van dit voordeel.

 

Rentevisie

In de begroting werd per eind 2021 verwacht dat de lange (10-jarige) rente rond 0,30% zou liggen. De rente lag echter hoger en bedraagt 0,60% per ultimo 2021. De hogere lange rente is het gevolg van de stijging vanaf begin december 2021 als gevolg van de aantrekkende economie alsook de hoge inflatie (door o.a. hoge energieprijzen). Tot dan was de lange rente vrijwel geheel 2021 aanzienlijk lager dan was verwacht als gevolg van de coronacrisis. Voor eind 2021 werd voor de korte rente een niveau voorspeld van negatief 0,30% tot 0,40%en is deze uiteindelijk op 0,57% negatief uitgekomen.

 

In 2022 zal naar verwachting de korte rente wel stijgen maar blijft deze nog steeds ruim negatief. De lange rente stijgt waarschijnlijk verder als gevolg van de hoge inflatie. Ook heeft de ECB aangekondigd het zogenaamde opkoopprogramma te gaan afbouwen. Voor 2022 is voor de herfinanciering al rekening gehouden met een hogere rente. Overigens zullen naar verwachting geen nieuwe langlopende leningen benodigd zijn omdat de gemeente nog overliquide is als gevolg van de rijksbijdragen voor de gevolgen van de coronacrisis alsook de daardoor vertraagde uitgaven. 

 

Kasgeldlimiet

In de Wet financiering decentrale overheden (Fido) is bepaald dat de gemeente maximaal 8,5% van het begrotingstotaal aan kortlopende schulden mag hebben. De gemeente is verplicht te rapporteren over deze limiet in de begroting. De gemeente mag niet onbeperkt haar kortlopende schulden aanhouden, maar wordt gedwongen een goede verdeling aan te houden tussen de korte en lange schulden. De kasgeldlimiet bedroeg 61,438 miljoen euro in 2021. Uit de onderstaande tabel blijkt dat de kasgeldlimiet in 2021 niet is overschreden.

Kasgeldlimiet (x 1.000 euro)	1e kwartaal	2e kwartaal	3e kwartaal	4e kwartaal
Omvang begroting per 1 januari 2021 - grondslag	722.799	722.799	722.799	722.799
Toegestane kasgeldlimiet:
- in % van de grondslag	8,5%	8,5%	8,5%	8,5%
- omvang kasgeldlimiet	61.438	61.438	61.438	61.438
Toets kasgeldlimiet:
Gemiddeld overschot vlottende middelen		10.720	65.264	72.883
Gemiddeld opgenomen vlottende schuld	4.445
Toegestane kasgeldlimiet	61.438	61.438	61.438	61.438
Ruimte/tekort onder kasgeldlimiet	56.993	72.158	126.702	134.321

 

Renterisiconorm

De renterisiconorm geeft het kader aan voor de spreiding van looptijden in de leningenportefeuille. Vanuit de Wet financiering decentrale overheden moet over de renterisiconorm worden gerapporteerd in de jaarrekening. De norm bepaalt dat maximaal 20% van het begrotingstotaal in enig jaar geherfinancierd mag worden. Hiermee worden renterisico’s op de vaste schulden gespreid in de jaren. Uit de onderstaande tabel blijkt dat de gemeente in 2021 binnen de renterisiconorm is gebleven.

Berekening renterisiconorm (x 1.000 euro)	Begroting 2021	Gemeenterekening 2021
1. Begrotingstotaal	722.799	722.799
2. Vastgesteld percentage	20%	20%
3. Renterisiconorm	144.560	144.560
4. Aflossingen	18.869	23.469
5. Ruimte onder renterisiconorm (3. - 4.)	125.691	121.091

 

Financiering en ontwikkeling leningenportefeuilles

In hoofdstuk 7.10 is bij de toelichting op de balans de specificatie van de opgenomen geldleningen te vinden. In 2021 is slechts één nieuwe lening aangetrokken van 7 miljoen euro. Hierbij zijn tijdelijke overtollige middelen van Onderhoud Enschede geleend. Onderhoud Enschede heeft de financiering al aangetrokken voor de nieuwe huisvesting (zie ook raadsbesluit van 3 februari 2020 waarmee is ingestemd met het verstrekken van een gemeentegarantie voor deze financiering). Er is echter vertraging opgetreden in de uitgaven waardoor Onderhoud Enschede een negatieve rente zou moeten gaan voldoen over haar positieve banksaldo waardoor er minder budget beschikbaar zou zijn voor de investering in de huisvesting. De gemeente leent daarom deze middelen tijdelijk tegen 0% waarmee zowel Onderhoud Enschede als de gemeente geen nadeel ondervinden. In 2020 is dezelfde constructie toegepast bij Sportaal die al vroegtijdig middelen hadden ontvangen voor diverse vervangingsinvesteringen sport en de nieuwbouw van het zwembad. 

Naar verwachting zou 30 miljoen euro aan nieuwe geldleningen worden aangetrokken voor de herfinanciering van leningen die afgelost zijn in 2021. Deze herfinanciering bleek echter niet nodig te zijn door de fors achterblijvende uitgaven als gevolg van corona. Daarnaast ontving de gemeente in 2021 een aanzienlijke compensatie van het rijk voor de gevolgen van Covid-19. Hierin zat ook nog ruim 3 miljoen euro voor de inkomstenderving over 2020. De portefeuille met langlopende geldleningen daalt van 304 miljoen euro per eind 2020 naar ruim 286 miljoen euro per eind 2021. Ook de kortlopende schulden zijn gedaald ten opzichte van eind vorig jaar. Hierdoor daalt de totale schuldpositie per eind 2021.

In de onderstaande grafiek is het verloop van de schulden te zien over de afgelopen jaren. Hieruit is op te maken dat de schuldpositie van de gemeente gestaag is gedaald in deze periode. Dit is o.a. het gevolg van een lager investeringsniveau.

 

 

Als gevolg van de dalende schuldenpositie en de lage rentes zijn de rentelasten ook gedaald in de afgelopen jaren. Dat maakt dat deze minder zwaar op de begroting drukken. Zie de onderstaande grafiek:

 

 

In het Treasurystatuut 2018 is opgenomen over de rentelasten: Te bepalen dat de begrote (netto) rentelasten niet meer dan 3% van het begrotingstotaal bedragen. Op basis van het bovenstaande kan worden vastgesteld dat de rentelasten ruimschoots binnen deze begrenzing vallen:

	2016	2017	2018	2019	2020	2021
% begrotingstotaal	2,46%	2,16%	1,82%	1,69%	1,54%	1,44%

 

De daling van de rentelasten is het gevolg van de krimp van de schuldpositie maar is nog veel meer het gevolg van de gedaalde en aanhoudend lage rentestanden.

 

In hoofdstuk 7.3 bij de toelichting op de balans is de specificatie van de verstrekte leningen aan derden opgenomen.

De portefeuille is licht in omvang afgenomen van 39 miljoen euro per eind 2020 naar 38 miljoen euro per eind 2021 door de reguliere aflossing op deze leningen en doordat in 2021 geen nieuwe leningen zijn verstrekt.

 

In hoofdstuk 7.13 is een toelichting te vinden op de door de gemeente gegarandeerde geldleningen. Deze zijn in deze jaarrekening opgenomen als niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen. Het totaal aan garantstellingen is nauwelijks gewijzigd en bedraagt 38 miljoen euro per eind 2021 (gelijk aan stand per eind 2020). Er zijn een tweetal garanties verstrekt aan sportverenigingen in 2021 (Topspinners en Emos).

 

 

De risico’s van de verstrekte leningen en garanties zijn nader toegelicht in de paragraaf 3.2 weerstandsvermogen en risicobeheersing). Het risico vanuit de verstrekte lening en borgstelling aan FC Twente is separaat opgenomen en zijn terug te vinden in de top 10 in paragraaf 3.2. 

 

Beleidsvoornemens treasuryfunctie

De stand van zaken van de beleidsvoornemens voor 2021 van de treasuryfunctie is:

• In 2021 is het verder objectiveren van het risicomanagement van de leningen en garantstellingen afgerond. Voor vrijwel alle uitstaande leningen en garantstellingen wordt nu gebruik gemaakt van objectieve externe normen.
• In 2021 is conform het voornemen geadviseerd bij het opstellen van Gemeentelijk Rioleringsplan. De rentecomponent in dit plan heeft groot effect op het renteresultaat van de gemeente vanwege het grote investeringsplan voor riolering. Daarom was betrokkenheid vanaf de voorkant gewenst.

Limieten 2021

Door middel van de onderstaande overzichten met de kwartaalrapportages is het college geïnformeerd over de stand van zaken met betrekking tot de in de Gemeentebegroting 2021 vastgestelde limieten voor 2021. Uit de onderstaande tabel blijkt dat er geen limieten zijn overschreden.

 

Netto vlottende schuld	1e kwartaal	2e kwartaal	3e kwartaal	4e kwartaal
Limiet - conform treasuryparagraaf Gemeentebegroting 2021	67.600.000	67.600.000	67.600.000	67.600.000
Gemiddeld opgenomen vlottende schuld	4.445.000
Gemiddelde vlottende middelen		10.720.000	65.264.000	72.883.000
Ruimte onder limiet	63.155.000	78.320.000	132.864.000	140.483.000
Overschrijding limiet ja/nee *)	nee	nee	nee	nee

 

Vaste schuld	1e kwartaal	2e kwartaal	3e kwartaal	4e kwartaal
Limiet - conform treasuryparagraaf Gemeentebegroting 2021	50.000.000	50.000.000	50.000.000	50.000.000
Opgenomen vaste schuld in kwartaal	0	0	0	0
Cumulatief opgenomen vaste schuld in jaar	0	0	0	0
Overschrijding limiet	nee	nee	nee	nee

 

 

Uitzettingen	1e kwartaal	2e kwartaal	3e kwartaal	4e kwartaal
Limiet - conform treasuryparagraaf Gemeentebegroting 2021	4.000.000	4.000.000	4.000.000	4.000.000
Total omvang uitzettingen in kwartaal	0	0	0	0
Overschrijding limiet ja/nee *)	nee	nee	nee	nee

3.5. Bedrijfsvoering

Integraliteit bedrijfsvoering 

Wij zijn één organisatie met dezelfde strategische agenda. Bedrijfsvoering is hierbij geen doel op zich maar een integraal onderdeel van ons werk. Om in een dynamische omgeving te kunnen sturen en het juiste te kiezen, is zicht en grip op processen cruciaal, een absolute randvoorwaarde. Door te begrijpen hoe onze werkprocessen lopen en op elkaar ingrijpen, kunnen we een beweging naar voren maken. Als organisatie hebben we het afgelopen jaar meer de verbinding gezocht om samen keuzes te maken waar we focus op leggen. 

 

2021 was een intensief jaar met aansprekende resultaten maar ook met zorgen. We hebben te maken met vraagstukken binnen de organisatie. De verandering in aard en omvang van taken, digitalisering en complexiteit vraagt om een andere manier van werken en organiseren. De krapte op de arbeidsmarkt heeft effect op het achterblijven van de realisatie van ambities. Inhuur leidt tot hogere kosten en afkalving van kennis. Door een tekort aan capaciteit (sturing en vakmanschap) kunnen we onvoldoende leveren en neemt de werkdruk toe. Een vicieuze cirkel waar we uit moeten komen. 

 

Daarom blijven we inzetten op het creëren van inzicht in de werkprocessen (ketenbenadering), vereenvoudiging en verbinding. Hierdoor kunnen we met elkaar keuzes maken op hoe middelen moeten worden ingezet om het reguliere werk goed te kunnen doen en om onvermijdelijke ontwikkelingen te gaan organiseren. Extra structurele financiële impulsen zullen hierbij onoverkomelijk zijn. 

 

In 2021 heeft het programma Bridge een start gemaakt met het op orde brengen van het informatie-, documentatie- en gegevensbeheer met de daarbij behorende budgetten voor Enschede en Losser. Een programma dat impact en effect heeft over de volle linie van de organisatie. 

 

Hybride werken is ook een mooi voorbeeld van succesvol integraal werken: faciliterend vanuit IT, P&O en VFBE waarbij de benodigde kaders vanuit deze disciplines zijn vastgesteld door de directie. We zijn als organisatie goed in staat om digitaal te werken. Uiteraard heeft ook onze organisatie baat gehad bij de gedwongen werkelijkheid van het thuiswerken. In rap tempo heeft vrijwel iedereen zich de vaardigheid van digitaal afstemmen en vergaderen eigen gemaakt. Tegelijkertijd constateren we dat er nog veel te leren is om de aanwezige digitale werkomgeving ten volle te benutten en komt er steeds meer functionaliteit en integratie bij. Het eigen maken van deze mogelijkheden waar dat nodig is voor het functioneren berust bij de organisatie en de medewerker. Dit betekent dat we ook de komende jaren middelen en inspanningen in training en praktijk nodig hebben. Corona zat ons in 2021 nog erg in de weg om de hybride werkomgeving echt met elkaar te ervaren en hierin te leren en te verbeteren.

 

Inkopen
We ontwikkelen en professionaliseren onze inkooporganisatie continu. Met de invulling van de nieuwe functie van inkoopanalist hebben we meer inzicht gekregen in onze uitgaven. De analyse daarop biedt een extra instrument om bewustzijn te creëren, onze organisatie beter te kunnen adviseren en grip op inkopen te verbeteren.  

 

Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI) heeft onze volle aandacht. Met de doorontwikkeling van de Tenderboard waarin bestuur, directie en vertegenwoordigers op maatschappelijke thema's zitting hebben, zorgen we voor aandacht en sturing op de maatschappelijke ambities bij geagendeerde thema's. Met het in ontwikkeling zijnde actieplan MVI dragen we met onze inkooptrajecten bij aan de ambities op dit gebied van onze stad.  

 

De integrale samenwerking met de eenheid aanbesteden Stadsingenieurs zorgt voor een professionaliseringsslag op het gebied van (inkoop)proces, juiste toepassing van het inkoopbeleid en aandacht voor maatschappelijke ambities. De integrale samenwerking met het IT- bedrijf zorgt voor vereenvoudiging van werkprocessen en grip op IT-inkopen.  

 

In het project ‘implementatie concern breed contractmanagement’ werken we met een integrale projectgroep aan een nieuw proces met als doel inzicht, grip en sturing op contracten en samenwerkingen met leveranciers.   

 

Informatietechnologie
De impact en het belang van informatietechnologie en – management (IT&IM) is groot. Van de inwoner die een nieuw rijbewijs nodig heeft tot aan het leveren de juiste zorg in een wijk, of het aanvragen van een vergunning voor burgers en bedrijven, overal is IT&IM aanwezig. Het beveiligen en onderhouden van onze infrastructuur, applicaties en data zijn de basis. Zonder IT&IM valt het grootste deel van ons werk stil. Daarnaast willen we vernieuwen in onze dienstverlening naar onze collega’s, naar onze inwoners en bedrijven.

 

We zijn de afgelopen jaren en zeker ook in 2021 tegen grenzen aangelopen. Het is lastig om aan de gewenste vraag en kwaliteit te blijven voldoen in combinatie met de ontwikkelingen die we zelf aanjagen én ontwikkelingen die op ons afkomen zonder dat we daar direct invloed op hebben. 

 

In de begroting 2022 e.v. is ruimte gemaakt voor een IT- transitiefonds om de druk op de organisatie voor de korte termijn te beperken, de achterstand binnen het projectenportfolio vlot te trekken en een start te maken met het programma dat uitvoering gaat geven aan de Cloud transitie. Het IT-transitiefonds levert echter een tijdelijke financiële impuls. De huidige ontwikkelingen zullen de komende jaren dan ook een structurele financiering noodzaken.

 

Op gebied van security is in 2021 extra geïnvesteerd. Ook in de robuustheid van onze infrastructuur zijn goede stappen gemaakt. Een voorbeeld hiervan is het investeren in nieuwe technologie qua infrastructuur én de uitwerking van het adviesrapport Cloudtransitie door een externe partij.   

 

Datagedreven
We hebben al een aantal jaren de ambitie om datagedreven werken breder in te zetten voor het realiseren van de gemeentelijke doelen. We moeten tevens constateren dat we weliswaar een aantal geslaagde experimenten (oa op veiligheid, zorgstapeling, monitoring) hebben doorlopen maar dat voor een verdere opschaling substantieel meer inzet nodig is. Uit analyse blijkt dat vergelijkbare gemeenten zeker tien FTE meer inzetten, waarmee ze de verankering van datagedreven werken hebben vormgegeven. Als Enschede op dit terrein geen achterstand wil oplopen, zullen in de komende begrotingen middelen beschikbaar moeten worden gesteld. 

 

Verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed
We zetten in op een verdere verduurzaming van onze vastgoedportefeuille. Er is uitvoering gegeven aan het gasloos maken van één gymlokaal; aan de Savorin Lohmanlaan. Bij het andere gymlokaal is een renovatie doorgevoerd waarbij energiebesparende maatregelen zijn doorgevoerd zoals de toepassing van LED-verlichting, passend bij de terugverdientijd die past bij de ontwikkelingen uit het IHP(stoplichtmodel). Verdere verduurzaming van gymlokalen wordt zoveel mogelijk in lijn gedaan met de planning van het IHP. Voor de Pathmoshal is verder onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden te verduurzamen. Daar wordt in 2022 verder uitvoering aan gegeven. Daarnaast is het goed om te vermelden dat we over 2021 92,5 ton aan Co2 uitstoot hebben verminderd. Dit komt door het uitvoeren van energiebesparende maatregelen bij onderhoud- en renovatiewerkzaamheden zoals vervangen van CV-ketels of toepassen van ledverlichting.  Ook heeft inmiddels circa 50% van het totale vloeroppervlakte van alle panden in de vastgoedportefeuille een energielabel A of A++. 

 

Interne dienstverlening in vogelvlucht 
Wij leveren vanuit onze adviserende, faciliterende en deels bepalende rol producten en diensten aan onze klanten (intern en extern). Logica, integriteit, effectiviteit en efficiëntie zijn hierbij leidende principes. Wij denken mee, vragen door, stellen grenzen, geven keuzes en organiseren het.  

 

                Mensen 
We zijn als organisatie volop in beweging en willen vaak meer en harder dan mogelijk is. De loyaliteit en betrokkenheid is hoog en nieuwe taken worden opgepakt en erbij gedaan. Mensen werken met trots en plezier bij de gemeente Enschede: dat is voelbaar en ook meetbaar zoals het in 2021 uitgevoerde verbeteronderzoek laat zien.  

De jaren van bezuinigen hebben hun sporen achtergelaten en dit leidt tot kwetsbaarheid en een ongezonde werkdruk, want ook dat laatste blijkt uit het verbeteronderzoek 2021. Dit in combinatie met de krapte op de arbeidsmarkt heeft in het afgelopen jaar zijn effect gehad op het achterblijven van realisatie op bijv. het projectenportfolio, de uitzetting van inhuur kosten en het opbouwen en borgen van kennis. 

 

                Middelen 
Binnen het begrotingsprogamma Financiën & Organisatie zijn de drie investeringslijnen Organisatieontwikkeling, Digitale Transitie en Doorontwikkeling P&C functie, toegelicht. Deze lijnen zijn afzonderlijk en in onderlinge samenhang hard nodig om als organisatie te kunnen meegaan in de dynamiek van onze gemeente en de maatschappelijke ontwikkelingen.  

Terugkijkend op 2021 ervaren we binnen de afdelingen JZ, P&O, IT een disbalans in de omvang en diversiteit van teams en afdelingen in combinatie met een exponentieel stijgende vraag vanuit onze klanten. De koppeling tussen de groei en vraag vanuit van de organisatie, interne en externe ontwikkelingen (al dan niet exogeen) en de benodigde capaciteit voor bedrijfsvoering is onvoldoende vertaald in een financieel mechanisme en afwegingskader. Een groeiende organisatie noodzaakt namelijk ook een groeiend budget voor ondersteunende taken. 

 

                Resultaten 
Omdat er met zoveel toewijding gewerkt wordt, behalen we ook mooie resultaten. In 2021 hebben we mooie stappen gezet door o.a. te investeren in een andere recruitment aanpak. Naast het aantrekken van nieuw talent door de recruitmentaanpak, investeren we ook in het behoud van talent dat al aanwezig is in de organisatie. Veel medewerkers hebben een talentanalyse gedaan dat hen helpt in de doorontwikkeling en ook door het aanbod van de Enschedese School kunnen medewerkers zich blijven ontwikkelen. Hiermee zetten wij een goed leerklimaat en een cultuur van continue verbeteren neer, welke nodig is om de toekomstbestendige organisatie te zijn die nodig is. 

3.6. Verbonden partijen

 

Beleid verbonden partijen

Op 31 januari 2022 is het geactualiseerde Beleidskader verbonden partijen vastgesteld. De gemeente streeft nog meer dan eerder, vanuit Goed bestuur, in deze relatie naar een goede balans tussen samenwerken met die organisaties aan de opgaven van de stad, (financieel) beheer en informatievoorziening. Een aantal uitgangspunten is daaraan aangepast. Het belangrijkste is natuurlijk de uitvoering van beleid; hoe we met elkaar omgaan. Daar wordt dan ook vooral op ingezet.

De gemeenteraad heeft unaniem ingestemd met een amendement bij het vaststellen van het beleidskader dat toe ziet een aanvullend bestuurlijk uitgangspunt, namelijk dat topinkomens en ontslagvergoedingen van verbonden partijen en gesubsidieerde instellingen moeten worden beperkt. Het college heeft het amendement actief gedeeld met alle verbonden partijen en roept andere gemeenten op zich hierbij aan te sluiten.

 

Tegelijkertijd is door de gemeenteraad ingestemd met de Notitie Samenwerken. Deze vervangt de Leidraad Sourcen en regie uit 2015 waarin vooral wordt ingegaan op de afweging wanneer en hoe je een publieke taak op afstand kan zetten. Dat werd toen deels ingegeven vanuit het bestuurlijke uitgangspunt van een compacte en flexibele organisatie. Dat uitgangspunt is nu niet meer alleen leidend. Ook is de vraag nu hoe de gemeente het beste kan samenwerken met partijen die publieke taken voor de stad uitvoeren.

 

 

 

Wijzigingen en actualiteiten verbonden partijen

 

Dataland: De activiteiten van Dataland zijn per 1 januari 2022 beëindigd. De kennisbank en de opleidingen zijn al overgenomen door de VNG. De overige werkzaamheden worden voortgezet door het Kadaster.

 

Omgevingsdienst Twente: Medio 2021 is met een vaststellingsovereenkomst het jarenlange geschil tussen de Omgevingsdienst Twente en de gemeente Enschede beëindigd. Enschede wordt financieel gecompenseerd over de afgelopen jaren en zal per 1 januari 2022 – gelijk aan de overige deelnemers - ook de overige milieutaken inbrengen bij de Omgevingsdienst Twente. Bovendien wordt vanaf 2022 door de OD Twente gewerkt met een outputfinanciering en wordt de overhead niet langer gebaseerd op inwonertal.

 

Regio Twente: Deze gemeenschappelijke regeling is in 2021 aangepast en verworden tot het Openbaar Lichaam Gezondheid. Daarnaast zijn de taken op het gebied van sociaal economische structuurversterking overgegaan naar de bestuursovereenkomst en de Stichting Twente Board. De taken ten aanzien van de recreatieve voorzieningen zijn overgegaan naar de bedrijfsvoeringsorganisatie Recreatieschap Twente. De taken op het vlak van de Arbeidsmarkt heeft Enschede weer terug ontvangen. En Enschede treedt per 1 januari 2022 in zijn geheel op als gastheerorganisatie van de coalitions of the willing Twentse Kracht en IT Platform. De coalitions Duurzaamheid & Afval enerzijds en mobiliteit anderzijds zijn voortgezet met Hengelo als gastheerorganisatie. Kennispunt is gehuisvest gebleven bij het Openbaar Lichaam (Gezondheid).

 

Het jaar 2022 zal een jaar worden van het implementeren van de nieuwe structuur en cultuur. Met als doel het beter samenwerken aan de gezamenlijke opgaven. De verbonden partij Regio Twente is dus opgeheven en daarvoor zijn een drietal verbonden partijen in de plaats gekomen zijnde: Openbaar Lichaam Gezondheid, GR Recreatieschap Twente en de Stichting Twente Board. Begin juli 2021 is nog een programmabegroting 2022 vastgesteld voor de bestaande entiteit Regio Twente. Voor de 3 nieuwe entiteiten waren nog geen separate begrotingen beschikbaar. Daarom is de informatie in de lijst met de verbonden partijen ook niet volledig.

 

Technology Base: Aan het eind van het eerste kwartaal van 2022 komt het rapport over de vervroegde evaluatie van Technology Base beschikbaar. De aanleiding voor die evaluatie was de moeilijke situatie waarin met name de luchthaven zich sinds eind 2020 bevindt. De evaluatie bevat een scan en externe reflectie op de ingezette ontwikkeling van het gebied. Onderdeel daarvan is toetsing van de huidige perspectieven/scenario’s aan de bestuurlijke uitgangspunten. De evaluatie levert mogelijk bouwstenen op voor aanpassing of continuering van de huidige koers. Ook biedt het aanknopingspunten voor een nieuwe bestuursovereenkomst tussen provincie en gemeente over deze gebiedsontwikkeling. De betrokkenheid van de omgeving (triple helix) is cruciaal voor de ontwikkeling van Technology Base en krijgt in de evaluatie een centrale plek krijgen. Afhankelijk van de aanbevelingen, kunnen we vervolgfasen starten, zoals het schrijven van een nieuwe bestuursovereenkomst, verdiepend inhoudelijk onderzoek naar wijziging van het profiel inclusief de betekenis daarvan de (wijziging van) het bestemmingsplan en/of wijzigingen in de governance.

 

Stichting Gebiedsorganisatie Kennispark: Dit is een nieuwe verbonden partij die de deelnemers Universiteit Twente, ondernemers en de gemeente Enschede in 2021 hebben opgericht. Het is een slagvaardige en financieel zelfstandige uitvoeringsorganisatie voor de gebiedsontwikkeling van Kennispark. De stichtingsvorm past qua structuur en organisatie bij de door de deelnemers  omarmde Governance Kennispark. De gemeente Enschede en UT hebben een samenwerkingsovereenkomst opgesteld gericht op realisatie van de gewenste ontwikkelingen op Kennispark. Die overeenkomst bevat ook een afspraak om deze gebiedsorganisatiestichting voor een periode van vier jaar financieel te ondersteunen. Het college van B&W is vertegenwoordigd in de Raad van Toezicht van de stichting. Het college heeft afgesproken dat deze vertegenwoordiger niet tevens de bestuurlijk opdrachtgever voor Kennispark kan zijn, uit het oogpunt van de gewenste machtenscheiding.

 

Dimpact: Wij hebben contracten met Dimpact voor de afname van de E-suite en I Burgerzaken. Deze contracten eindigen (na 14 jaar) op 1 juli 2023 en kunnen niet meer worden verlengd. Daarom heeft Dimpact een continuïteitstrategie gepresenteerd om de continuïteit van deze functionaliteiten te garanderen. Ook het komende jaar zullen wij samen met Dimpact deze strategie verder vorm geven.

 

Onderhoud Enschede: Onderhoud Enschede evalueert het strategisch businessplan met als onderzoeksvragen in hoeverre de doelen, zoals gesteld bij oprichting, worden behaald en in hoeverre de bedrijfsvoering voldoende robuust is en blijft. Hierbij wordt ook gekeken naar staatsteunaspecten. Resultaten van de evaluatie zullen in 2022 in ieder geval leiden tot actualisatie van de dienstverleningsovereenkomst tussen gemeente en Onderhoud Enschede. 

 

Regionaal Bedrijventerrein Twente: Na aanleiding van de strategische evaluatie en toekomstoriëntatie voor het Regionaal Bedrijventerrein Twente in 2021 heeft het Dagelijks Bestuur (DB) van het RBT besloten om het project pas te beëindigen als zo goed als de laatste kavels uitgegeven zijn en niet eerder het project aan Almelo over te dragen. De huidige samenwerking wordt dus voortgezet. Het College van B&W heeft de gemeenteraad in de brief over de Toekomstoriëntatie Regionaal Bedrijventerrein Twente op 18 mei 2021 hierover geïnformeerd.

 

Voormalig Essent: Er wordt naar gestreefd om Publiek Belang Elektriciteitsproductie BV in 2022 op te heffen waarbij de resterende liquide middelen over de aandeelhouders worden verdeeld. Gezien het geringe aandeel van Enschede zal slechts om een kleine bedrag ontvangen worden. 

 

Beheer verbonden partijen

De risicoanalyse van de verbonden partijen is wederom uitgevoerd met behulp van het pakket Naris Self Assesment. Hierbij werken we samen met de gemeente Almelo, Dinkelland, Hengelo en Tubbergen. Vanaf 2022 sluit ook de gemeente Losser zich aan. De risico's voor de verbonden partijen worden geïnventariseerd met behulp van een gestandaardiseerde vragenlijst. De vragen worden samengevat in acht indicatoren, die gezamenlijk een beeld geven van het risicoprofiel. De indicatoren zijn: directie/bestuur, eigenaarsbelang, marktomgeving, flexibiliteit, contracten, opdrachtgeversrelatie, governance, control en kwaliteit. Dit jaar is wederom een open vraag gesteld over de mogelijke gevolgen van het aanhoudende coronavirus bij de verbonden partij. Daarnaast is een nieuwe open vraag gesteld over de stand van zaken van de invoering en mogelijke gevolgen van de Wet bestuur en toezicht die vanaf 1 juli 2021 geldt bij privaatrechtelijke verbonden partijen. En de publiekrechtelijke partijen is de vraag gesteld of ze voorbereidingen treffen voor de invoering van de Wet Open Overheid.

 

Het financieel belang is gebaseerd op een brede definitie. Dat betekent dat er onder meer rekening wordt gehouden met de exploitatiebijdrage, de boekwaarde van aandelen, dividenden, subsidies en verstrekte leningen en garanties. Zie hiervoor ook de informatie in de lijst met verbonden partijen verderop in deze paragraaf. Bij de berekening van het financieel belang in Naris Self Assement worden niet de benoemde bijdragen in geheel bij elkaar opgeteld. In geval van het meest negatieve scenario, een faillissement van de verbonden partij, moet de waarde van het aandelenkapitaal en de verstrekte leningen en garanties als verloren worden beschouwd (als niet sprake is van voldoende onderpand). Ook het begrote dividend zal niet worden gerealiseerd. De bijdrage aan de exploitatie (zijnde de inkoop van goederen en diensten door de gemeente) en de subsidie wordt echter in termijnen betaald door de gemeente. Daarvoor geldt dat het nog beschikbare resterende budget kan worden ingezet voor de inkoop van de benodigde goederen en diensten bij een andere organisatie. Als rekenregel wordt toegepast dat het verlies 50% van de begrote bijdrage is. De onderstaande scores en risico's zijn gebaseerd op de bij de Gemeentebegroting 2022 ingevulde vragenlijsten. De uitvraag wordt eenmaal per jaar gedaan om de verbonden partijen niet te veel te belasten. Wel is het financieel belang in de grafiek aangesloten bij de Gemeenterekening 2021. In de onderstaande grafiek zijn de uit de vragenlijsten gekomen risicoscores opgenomen:

 

 

In de onderstaande tabel is het totale risico aangegeven met stoplichtkleuren. De kleuren geven aan of het risico van de desbetreffende verbonden partij laag, middel of hoog is. De uitkomst is de totale weging van het financieel belang en de risicoscore vanuit de vragenlijsten. Deze risico-inschatting correspondeert vervolgens met het toezichtsregime (zie ook de link met achtergronddocument die bij de lijst met verbonden partijen is opgenomen). De verbonden partijen staan op volgorde van hoogste naar laagste totale risico in de tabel.

 

 

De verbonden partijen met totaal risico hoog kwalificeren zich voor een meer indringend toezicht. Dit zijn ook meteen de partijen die doorgaans taken uitvoeren die niet slechts uitvoerend zijn, maar ook beleidsrijke c.q. geen strategische activiteiten in portefeuille hebben. Aan deze partijen wordt dan ook meer aandacht besteed in het komende jaar dan de partijen die een lagere score hebben. De partijen met een totaalscore laag behoeven maar weinig toezicht aangezien hierbij sprake is van relatief kleine financiële belangen. De gemeente bezit doorgaans ook maar een gering aandeel in deze partijen en heeft dus weinig c.q. zeggenschap. De Regio Twente is nog beoordeeld op basis van de programmabegroting 2022 en de jaarrekening 2021 die voor de organisatie als geheel heeft opgesteld. In de Gemeentebegroting 2023 is de informatie beschikbaar om de 3 nieuwe verbonden partijen (Openbaar Lichaam Gezondheid, GR Recreatieschap Twente en de Stichting Twente Board) separaat te beoordelen. Ook is nog geen risicoscore opgenomen van de Stichting Gebiedsorganisatie Kennispark. Bij de volgende uitvraag zullen deze partijen wel onderdeel zijn van de risicobepaling via Self Assesment. Het totale risico voor de Omgevingsdienst Twente is van hoog naar midden gedaald ten opzichte van de Gemeentebegroting 2022 omdat het financieel belang van hoog naar gemiddeld is gedaald nu er overeenstemming is bereikt over de bijdrage van de gemeente.

 

In het gemeentebrede weerstandsvermogen is een financieel risico opgenomen voor de verbonden partijen. In de top tien van risico’s staat in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing een risico van 4,9 miljoen euro opgenomen voor onvoorziene bijdragen aan verbonden partijen. Hierin zijn ook de risico's van het ADT en RBT verwerkt. Voor een verbonden partij wordt een financieel risico opgenomen als duidelijk is dat bijvoorbeeld een bezuinigingstaakstelling nog niet is ingevuld en wellicht tot nadelen leidt bij de gemeente, doordat een extra bijdrage moet worden betaald. Ook het niet voldoen aan de weerstandsnormen kan leiden tot het opnemen van een financieel risico voor een verbonden partij. Een organisatie bezit dan zelf niet voldoende middelen om haar risico's af te dekken. De gemeente kan ook hier worden gedwongen tot het doen van een extra bijdrage als meerdere risico's zich tegelijkertijd voordoen.

 

Lijst verbonden partijen

In de onderstaande lijst staan de verbonden partijen van de Gemeente Enschede conform de BBV per eind 2021. Verdere algemene informatie is te vinden onder deze link.

 

Nog niet alle verbonden partijen hebben de goedgekeurde jaarrekening 2021 gereed. Voor deze partijen zijn geen gegevens over het vreemd en eigen vermogen per eind 2021 opgenomen en ook geen resultaat over 2021.

 

 

Type	Naam en vestigingsplaats	Financieel belang gemeente 2021	Omvang eigen vermogen begin 2021	Omvang eigen vermogen eind 2021	Omvang vreemd vermogen begin 2021	Omvang vreemd vermogen eind 2021	Resultaat 2021
GR	Regio Twente Enschede	Bijdrage 8,182 miljoen euro	10,484 miljoen euro De weerstandsratio voldoet aan het vastgestelde beleid.	16,055 miljoen euro	36,775 miljoen euro	21,636 miljoen euro	489.000 euro
GR	Stadsbank Oost-Nederland Enschede	Bijdrage dienstverlening 2,692 miljoen euro, kapitaalinbreng 171.000 euro	1,183 miljoen euro De weerstandsratio voldoet aan het vastgestelde beleid.	971.100 euro	14,570 miljoen euro	14,323 miljoen euro	117.200 euro negatief
GR	Openbaar Lichaam Crematoria Twente Enschede	Dividend 50.383 euro.	1,564 miljoen euro	1,550 miljoen euro	13.704 euro	31.337 euro	136.053 euro
GR	Gemeentelijk Belastingkantoor Twente  Hengelo	Bijdrage 3,620 miljoen euro.	337.000 euro De deelnemers wensen zelf voldoende weerstandsvermogen aan et houden.	550.000 euro	7,499 miljoen euro
GR	Regionaal Bedrijventerrein Almelo	Verliesvoorziening van 0 euro.	5,232 miljoen euro	9,126 miljoen euro	114,3 miljoen euro	113,4 miljoen euro	2,294 miljoen euro
GR	Technology Base  Enschede	Verliesvoorziening van 10,390 miljoen euro.	Beschikt niet over eigen vermogen. De deelnemers houden voldoende verliesvoorziening aan ter afdekking van de ingeschatte risico's.		42,154 miljoen euro	49,892 miljoen euro	1,098 miljoen euro negatief
GR	Veiligheidsregio Twente Enschede	Bijdrage  13,448 miljoen euro.	2,822 miljoen euro De weerstandsratio voldoet aan het vastgestelde beleid.	2,034 miljoen euro	55,396 miljoen euro	57,797 miljoen euro	1,214 miljoen euro
GR	Omgevingsdienst Twente Almelo	Bijdrage  977.000 euro	1,671 miljoen euro De weerstandsratio voldoet aan het vastgestelde beleid	2,477 miljoen euro	1,616 miljoen euro	1,784 miljoen euro	1,109 miljoen euro
NV	Twentse Schouwburg Enschede	Subsidie 6,620 miljoen euro, 532.508,20 euro verstrekte lening, 1 euro aandelenkapitaal	2,642 miljoen euro	2,120 miljoen euro	2,874 miljoen euro	4,367 miljoen euro	521.387 euro negatief
BV	Sportaal Enschede	7,558 miljoen euro exploitatiebijdrage,  1,774 miljoen euro overige opdrachten (o.a. sportactivering, wijkteams), 304.000 euro subsidie sportakkoord, 2,4 miljoen euro verstrekte gemeentegarantie, 1 euro aandelenkapitaal, 2 miljoen euro tijdelijk geleend door gemeente van Sportaal	298.037 euro	n.n.b.	6,565 miljoen euro	n.n.b.	n.n.b.
BV	Onderhoud Enschede Enschede	15,224 miljoen euro inkoop, 7,198 miljoen euro verstrekte gemeentegarantie, 1 euro aandelenkapitaal, 5,150 miljoen euro tijdelijk geleend door gemeente van Onderhoud Enschede.	1,866 miljoen euro	n.n.b.	8,189 miljoen euro	n.n.b.	n.n.b.
NV	Twente Milieu Enschede	16,922 miljoen euro inkoop, 281.000 euro aandelenkapitaal, dividend 301.093 euro	12,232 miljoen euro	n.n.b.	17,256 miljoen euro	n.n.b.	n.n.b.
BV	Twence Hengelo	11,299 miljoen euro inkoop (inclusief  6,132 miljoen euro voor communale samenwerking met Munster), dividend 1,283 miljoen euro, 1 euro aandelenkapitaal, 408.482 euro borgstellingsvergoeding	142,8 miljoen euro	149,6 miljoen euro	88,6 miljoen euro	123,1 miljoen euro	12,082 miljoen euro
NV	Bank Nederlandse Gemeenten Den Haag	362.621 euro dividend (dividend 2021 en restant verschuldigde dividend over 2020), 455.000 euro aandelenkapitaal, 48.742 euro kosten betalingsverkeer	5.097 miljoen euro De BNG Bank voldoet aan gestelde ondergrenzen voor diverse ratio's en beschikt over voldoende vermogen.	5.062 miljoen euro	155.264 miljoen euro	143.995 miljoen euro	236 miljoen euro
NV	Enexis Den Bosch	107.125 euro dividend, 27.000 euro aandelenkapitaal	4.116 miljoen euro	4.241 miljoen euro	4.635 miljoen euro	5.154 miljoen euro	199 miljoen euro
BV	Voormalig Essent: Den Bosch:
	Publiek Belang Elektriciteitsproductie	43 euro aandelenkapitaal	1,569 miljoen euro	1,535 miljoen euro	19.533 euro	6.925 euro	34.208 euro negatief
	CSV Amsterdam	43 euro aandelenkapitaal	392.593 euro	312.379 euro	27.162 euro	22.664 euro	42.665 euro negatief
CO	Dimpact Enschede		2,351 miljoen euro		1,981 miljoen euro
OV	Euregio Gronau	Bijdrage  46.295,60 euro (0,29 euro per inwoner).	2,305 miljoen euro	2,523 miljoen euro	23,1 miljoen euro	11,9 miljoen euro	218.244 euro
ST	SPWE	Bijdrage 1, 760 miljoen euro.	187.745 euro	200.000 euro	199.770 euro	187.331 euro	33.000 euro

3.7. Grondbeleid

Grondbeleid; visie en uitvoering

In februari 2020 is de Nota Grondbeleid door de raad vastgesteld. Deze bevat het actuele kader voor de uitvoering van het grondbeleid. Uitgangspunt in deze nota is situationeel grondbeleid waarbij, afhankelijk van de locatie, het te voeren grondbeleid wordt bepaald.

 

In de Nota Grondbeleid is de actuele wet- en regelgeving rondom het grondbeleid verwerkt. Daarnaast maken een afwegingskader en een bestuurlijk afwegingsmodel gebiedsontwikkeling onderdeel uit van de nota. Met het afwegingskader kan bepaald worden in welke situatie welk type grondbeleid het meest kansrijk c.q. gewenst is. Met het bestuurlijk afwegingsmodel gebiedsontwikkeling kan inzicht worden verkregen in het financieel en maatschappelijk rendement van een gebiedsontwikkeling. 

 

De laatste jaren volgt onze gemeente vooral een facilitair beleid. We laten meer over aan de markt en ondersteunen initiatieven vanuit de samenleving. 

 

Met de Nota Grondbeleid is het voor de gemeente ook mogelijk om in sommige situaties actieve ingrepen te doen als de markt de gewenste ontwikkelingen niet oppakt of regie vanuit de gemeente gewenst is. Daarnaast blijft de mogelijkheid aanwezig dat we het grondbeleidsinstrumentarium inzetten om ontwikkelingen van marktpartijen te faciliteren.

 

Voor de volledige Nota Grondbeleid verwijzen wij u naar onderstaande hyperlink. 

Nota Grondbeleid | Gemeente Enschede

 

 

Ontwikkelingen 2021

Resultaten

De aantrekkende economie zorgt al enige jaren voor een sterke vraag naar bouwgrond voor woningen en bedrijven. De pandemie heeft, net als vorig jaar, niet gezorgd voor afname van deze vraag. Ook de prijsstijging van vastgoed zette, net als in 2020, ook in 2021 door. Dit alles zorgt wederom voor een goed jaar voor het Grondbedrijf. De uitgifte van bouwgrond voor woningbouw en bedrijven overtrof ruimschoots de verwachtingen. Doel voor 2021 was om 54 woningbouwkavels te verkopen, er werden in totaal 111 kavels verkocht. De omzet van bouwkavels voor woningen bedroeg 17,3 miljoen euro, terwijl 5,4 miljoen euro was begroot.

 

Ook bij de verkoop van bouwgrond voor bedrijven is een opgaande lijn van toenemende verkopen zichtbaar. Doel voor 2021 was om 2,7 hectare bedrijfsgrond te verkopen, er is in totaal 5,4 hectare verkocht. De omzet van bouwkavels voor bedrijven bedroeg 7,2 miljoen euro ten opzichte van 3,3 miljoen euro begroot. De uitgifte van bouwgrond voor kantoren bleef wat achter bij de prognose. Doel was om 1 kantoorkavel te verkopen en dat is in 2021 net niet gelukt (wel in januari 2022).

Op grond van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (afgekort: BBV) moet bij de winstgevende grondexploitaties de winst worden genomen op basis van de voortgang van het project. Voor de berekening van het percentage te nemen winst wordt uitgegaan van een percentage dat rekening houdt met de verhouding tussen gerealiseerde kosten en opbrengsten. Op basis van deze methode wordt over 2021 6,8 miljoen euro aan winst genomen en toegevoegd aan de reserve Grondbedrijf. Een ander resultaat betreft de verlieslatende grondexploitaties. Uitkomst van de herziening is dat deze totaal circa 4,0 miljoen euro minder verlieslatend zijn geworden.

 

Dit alles vertaalt zich in een mooi financieel resultaat. De reserve Grondbedrijf neemt in totaal toe met 10,4 miljoen tot 26,3 miljoen euro positief per 31-12-2021. Hierna worden de resultaten van 2021 nader toegelicht. Tenslotte volgt een vooruitblik op het grondbeleid vanaf 2022 en verder.

 

 

Realisatie programma wonen, bedrijventerreinen en kantoren in 2021

 

Verkopen kavels woningbouw

In 2021 heeft de gemeente Enschede in totaal 111 kavels verkocht en geleverd. Dit is ongeveer een verdubbeling ten opzichte van begroot in het MPG 2021. Bouwkavels (met name in de projecten Brunink, Vaneker en Zuiderval) konden vanwege de hausse op de woningmarkt sneller worden verkocht dan eerder werd aangenomen omdat de betreffende terreinen al in bouwrijpe staat verkeerden en kopers mogelijk ook anticipeerden op verhoging van de grondprijzen na 1 januari 2022. In de hierna volgende tabel zijn de resultaten per project nader gespecificeerd.

 

Verkopen woningbouw (stand per 31-12-2021)

(weergegeven in aantallen woningen/appartementen)

 

Projecnaam	Begroot  MPG 2021	Uitgegeven 2021
Eschmarke	1	3
Brunink	7	33
Vaneker (de Schil)	6	16
Binnenstad Roombeek	30	17
BIW II	2	8
CK Molenstraat - Zuidzijde	-	-
Zuiderval	8	34
Eindtotaal	54	111

 

 

Door de versnelde uitgifte is de fasering van de grondexploitaties van deze projecten aangepast: de doorlooptijd wordt ingekort omdat de kavels nagenoeg zijn verkocht.

 

Verkopen kavels bedrijventerreinen

 In 2021 is er, evenals bij woningbouw, meer bedrijfsgrond verkocht dan geprognosticeerd. Er is ook hier sprake van een verdubbeling ten opzichte van de begrote uitgifte. In totaal is er 53.639 m² grond verkocht ter realisatie van nieuwe bedrijfsruimte. Voor de specifieke onderverdeling binnen de verschillende grondexploitaties wordt verwezen naar de onderstaande tabel. Op basis van de vastgestelde visie Werklocaties en faseringsvoorstellen zijn de faseringen voor uitgifte bij de herziening aangepast. Ook hier geldt dat de voorraad uitgeefbaar terrein in de afgelopen jaren sterk is geslonken.

Verkopen bouwgrond bedrijventerrein (stand per 31-12-2021)
(weergegeven in m² uitgeefbaar)

 

 

Verkopen kavels kantoren

Er is in 2021 geen uitgifte van bouwgrond voor kantoren gerealiseerd. Op basis van de huidige vooruitzichten op de kantorenmarkt is het kantorenprogramma verder uit gefaseerd.

 

Verkopen bouwgrond kantoren (stand per 31-12-2021)

(weergegeven in m² bruto vloeroppervlak)

  

 

 

Nieuwe grondexploitaties en afgesloten grondexploitaties in 2021
In 2021 zijn twee nieuwe grondexploitaties door de raad vastgesteld: Centrumkwadraat Molenstraat Zuidzijde en Leuriks Oost. Per 31-12-2021 zijn ook drie grondexploitaties afgesloten: winkelcentrum Stokhorst, Brandweerkazerne Glanerbrug en de Laares.

Centrumkwadraat Molenstraat Zuidzijde

Voor de eerste fase van het project Centrumkwadraat is op 28 juni 2021 de grondexploitatie geopend en een krediet van 12,8 miljoen euro verleend. Daarnaast is een investeringskrediet opgehaald voor de investeringen in de openbare ruimte binnen de eerste fase van Centrumkwadraat ten bedrage van 6,3 miljoen euro. Dit project is inmiddels volop in uitvoering. Voor de herontwikkeling van de voormalige Bölke locatie is een overeenkomst getekend voor de realisatie van 101 appartementen in een hoog stedelijke milieu en met de Stichting Jongeren Huisvesting Twente is overeenstemming bereikt over de aankoop en sloop van de bestaande flat aan de Molenstraat én de nieuwbouw van 2 studentencomplexen van in totaal 125 appartementen aan de Oldenzaalsestraat en overzijde van de Noordmolen. Daarnaast is met Domijn overeenstemming bereikt over de realisatie van 202 appartementen op Performance Factory.

Leuriks Oost

Dit project betreft een woningbouwontwikkeling aan de oostkant van de stad, aansluitend aan de Eschmarke. Het plangebied ligt tussen de Gronausestraat en de Keppelerdijk en aan de Oostzijde wordt het plangebied begrensd door de Oostweg. Het exploitatiegebied is +/- 13,4 ha groot. In 2020 is een bestaande stedenbouwkundige schets voor de toekomstige ontwikkeling nader uitgewerkt. Bij deze uitwerking is de keuze gemaakt het exploitatiegebied te vergroten door het toevoegen van percelen welke in eigendom zijn van twee particulieren. Ruimtelijk bezien bleek het logisch deze gebieden mee te nemen in de ontwikkeling en een bijkomend voordeel is dat -met het vergroten van het plangebied- meer kavels op de markt kunnen worden gebracht. Dit is ook wenselijk gezien de verwachte vraag naar woningen. Leuriks Oost was al een lopende grondexploitatie (onderdeel van de grondexploitatie Eschmarke) binnen het MPG 2021. De raad heeft op 27 september 2021 de gewijzigde grondexploitatie Leuriks Oost als separate grondexploitatie vastgesteld en daarbij voor de uitvoering een krediet van 20,3 miljoen euro verleend. Met het plan Leuriks Oost worden 74 woningen gerealiseerd.

 

Winkelcentrum Stokhorst

 In december 2003 is met een ontwikkelende partij een intentieovereenkomst gesloten om het verouderde Winkelcentrum Stokhorst om te bouwen tot een modern aantrekkelijk woon- en winkelgebied. Op 24 september 2007 is vervolgens de grondexploitatie Stokhorst vastgesteld. Mede als gevolg van de economische crisis (2009-2013) zijn diverse gesloten overeenkomsten geactualiseerd waardoor het project vertraging opliep. In totaal zijn 104 appartementen gerealiseerd. Het project is afgesloten met een voordelig resultaat van 0,44 miljoen euro

Brandweerkazerne Glanerbrug

Dit project betreft de realisatie van een nieuwe brandweerkazerne op de hoek van de Gronausestraat – Heidevlinder. Voor de levering van bouwrijpe grond heeft de gemeente Enschede alle werkzaamheden (inclusief de benodigde wijzigingen in de ontsluiting aan de Heidevlinder, de reguliere toegang en de wijziging van het bestemmingsplan) verricht die hiervoor noodzakelijk waren. De Veiligheidsregio Twente heeft de kazerne gerealiseerd. De grondexploitatie Brandweerkazerne Glanerbrug is op 11 maart 2019 vastgesteld door de raad. Daarbij is een krediet van 0,19 miljoen euro verleend met de grondopbrengst als dekking. De grond is op 19 december 2019 overgedragen waarna de kazerne in 2020 is gerealiseerd. Het project is afgesloten met een nadelig resultaat van 58.000 euro

 

 

De Laares

De Laares is een wijk waarin de eerste woningen in de jaren 1910 – 1920 zijn gebouwd. In de jaren 30 van de vorige eeuw werden de eerste sociale huurwoningen in de Laares gebouwd. De laatste sociale huurwoningen dateren uit de jaren 80 ( o.a. de Laaresstraat). Rond 1995 is, in samenwerking met de woningcorporaties, gestart met het ontwikkelen van ideeën voor de herstructurering van de Laares. Eind jaren ’90 is een sluitende grondexploitatie voor de herstructurering vastgesteld. In 2021 is het project afgerond. In totaal zijn 512 woningen gerealiseerd. Het project is afgesloten met een nadelig resultaat van 5,6 miljoen euro.

 

Grondexploitaties MPG 2022

Per 31-12-2021 kent het Grondbedrijf 26 lopende grondexploitaties met een begroot nadelig resultaat van per saldo 26,3 miljoen euro op netto contante waarde (NCW) 1-1-2022, waarvan:

• 13 verliesgevende grondexploitaties met een gezamenlijk begroot tekort van 57,3 miljoen euro op NCW 1-1-2022. Hiervoor is een voorziening getroffen;
• 10 winstgevende grondexploitaties met een begroot positief resultaat van 35,5 miljoen euro op eindwaarde (31 miljoen op NCW 1-1-2022). Daarvan is 28,2 miljoen euro al gerealiseerd en genomen. De begrote nog te realiseren winst bedraagt 7,3 miljoen euro op eindwaarde). Op basis van de POC berekening (langjarig) zal hiervan uiteindelijk 1,4 miljoen euro op termijn worden toegevoegd aan de reserve GB.

Particuliere grondexploitaties

Onder particuliere grondexploitaties worden projecten verstaan waarbij de bouwgrond in bezit is bij een marktpartij (ontwikkelaar, bouwbedrijf). Wanneer deze initiatief neemt voor een nieuwe ontwikkeling en daarvoor planologische medewerking van de gemeente nodig heeft) is de gemeente op grond van de Wet ruimtelijke ordening (Wro) in de meeste gevallen verplicht om de kosten die daarmee gemoeid zijn te verhalen op de betreffende partij. De gemeente voert in deze gevallen niet zelf de grondexploitatie (dat doet de marktpartij), maar in plaats daarvan sluit zij met de initiatiefnemer een exploitatieovereenkomst waarin o.m. het kostenverhaal, locatie-eisen en fasering zijn geregeld. In deze overeenkomsten worden afspraken gemaakt over het kostenverhaal van onder meer de gemeentelijke plankosten, bestemmingsplankosten en bijdrage ruimtelijk ontwikkeling.

 

In 2021 zijn voor totaal 742 woningen overeenkomsten afgesloten. Daarmee wordt de bouw van 461 appartementen en 281 ééngezinswoningen mogelijk gemaakt. Verder is er gecontracteerd over de realisatie van 2.000 m2 bedrijfsterrein in het project Performance factory.

Daarnaast zijn in het voorbereidingstraject voorschotnota’s verstuurd voor werkzaamheden van de ambtelijke organisatie voor het sluiten van overeenkomsten. Het gaat om 257 woningen, waarvan 215 appartementen en 42 eengezinswoningen.

 

Financiële resultaten 2021

De belangrijkste uitkomsten ten aanzien van de financiële positie van het Grondbedrijf worden hierna toegelicht. Daarbij is de omvang van de Reserve grondbeleid van belang.

 

De Reserve grondbedrijf wordt gevormd door:

• Genomen winsten en getroffen verliesvoorzieningen behorend bij de lopende grondexploitaties;
• De resultaten van de exploitatie van in erfpacht uitgegeven gronden;
• Afwaardering van gronden waarvan de marktwaarde lager is dan de boekwaarde en die (nog) niet in exploitatie genomen zijn: de materiële vaste activa;
• Afwaardering van gronden waarvan de marktwaarde lager is dan de boekwaarde en die niet meer nodig zijn voor exploitatie en kunnen worden verkocht: de voorraad handelsgoederen;
• Overige ontvangen (interne) bijdragen aan projecten die niet rechtstreeks ten gunste van lopende grondexploitaties geboekt mogen worden.
• Bij particuliere grondexploitaties worden voorschotnota’s in rekening gebracht. In incidentele gevallen kunnen niet alle kosten volledig worden verhaald en ontstaan er kleine tekorten op particuliere grondexploitaties welke dan ten laste van de Reserve grondbedrijf komen. De voordelige resultaten van particuliere exploitaties die zijn afgerond komen ten gunste van de reserve.

De complexen binnen het MPG 2022 laten per saldo een verbetering zien van  10,4 miljoen euro. Concluderend is het effect van het MPG 2021 op de Reserve grondbedrijf hierdoor als volgt:

 

 

Onderstaande tabel bevat het aandeel per (deel) complex in de mutatie van de Reserve Grondbedrijf:

 

 

 

Deze verbetering met 10,4 miljoen euro komt ten gunste van de Reserve grondbedrijf. De stand van de Reserve grondbedrijf is daardoor per 31-12-2021 verbeterd en bedraagt 26,3 miljoen euro positief.


De volgende mutaties verklaren deze verbetering:

 

1. De verlieslatende grondexploitaties zijn voor 4,0 miljoen euro minder verlieslatend geworden.
   Dit wordt o.a. veroorzaakt door grondprijsverhogingen, vrijval van budgetten als gevolg van de voortgang van de projecten en aanpassing van de parameters. Hierdoor is er minder voorziening nodig en dit heeft direct positief effect op de reserve GB.
2. De grootste (positieve) mutatie in de reserve wordt veroorzaakt door het winstnemen. Conform de Notitie Grondexploitaties 2016 van de BBV dient er winst te worden genomen conform de PoC-methode (Percentage of Completion). Hierbij wordt winstgenomen op basis van de voortgang van het project. Voor de berekening van het percentage te nemen winst wordt uitgegaan van de verhouding tussen gerealiseerde kosten en opbrengsten. Op basis van de PoC-methode wordt er dit jaar 6,8 miljoen euro aan winst genomen. Het risico op eventueel terugstorten van genomen winst is opgenomen in de vereiste weerstandscapaciteit.
3. De strategische grondvoorraad is onderverdeeld in Gronden MVA (Materieel Vast Actief) en Gronden VHG (Voorraad Handelsgoederen). De jaarlijkse beheerlasten en -baten alsmede de rentekosten totaal 0,8 miljoen euro mogen niet op deze complexen verantwoordt worden. Hierdoor is er meer voorziening nodig en heeft direct negatief effect op de reserve GB.
4. Het Erfpachtcomplex laat over 2021 een positief exploitatiesaldo zien van 0,4 miljoen euro. Dit resultaat komt ten gunste van de reserve Grondbedrijf.
   Er is een interne bijdrage ontvangen ter hoogte van 0,2 miljoen euro vanuit mobiliteit die niet rechtstreeks t.g.v. de grondexploitatie (CK Molenstraat Zuidzijde) mag worden geboekt conform BBV regelgeving. Deze komt rechtstreeks ten gunste van de reserve Grondbedrijf.
5. Er zijn een aantal particuliere grondexploitaties afgesloten met een positief saldo van 0,1 miljoen euro. Dit saldo komt ten gunste van de reserve Grondbedrijf. Daarnaast is de verliesvoorziening voor de particuliere grondexploitaties met een voorzienbaar tekort nagenoeg gelijk gebleven.
6. Er is een interne bijdrage van in totaal 0,2 miljoen euro vanuit de Reserve Mobiliteit ontvangen welke conform BBV niet rechtstreeks t.g.v. de grondexploitaties mogen worden geboekt maar waar wel kosten tegenover staan. Deze komt rechtstreeks ten gunste van de reserve Grondbedrijf.

Winstneming

Voor de positieve grondexploitaties is in het boekjaar 2021 de tussentijdse winstneming berekend op 6,8 miljoen euro. Deze winstneming is gestort in de Reserve grondbedrijf. In totaal is er nu 28,2 miljoen euro winst genomen. De nog te realiseren winst (toekomstig toe te voegen aan de reserve) van 1,4 miljoen euro zal naar verwachting worden gerealiseerd uit de grondexploitaties van de volgende projecten.

 

*eindwaarde gecorrigeerd met rente winstnemingscomplex

 

De gerealiseerde winst komt voor in totaal 27,3 miljoen euro uit woningbouwprojecten (A t/m F) en 0,91 miljoen euro uit bedrijventerreinprojecten (G t/m J). Het aangegeven jaartal betreft de einddatum wanneer de restant winst naar verwachting in zijn geheel zal worden toegevoegd aan de reserve grondbedrijf.

 

Risico's in relatie tot de reservepositie

De vereiste weerstandscapaciteit is berekend op 13,5 miljoen euro. Ten opzichte van vorig jaar is dit een verhoging met 3,3 miljoen. Deze toename wordt voornamelijk veroorzaakt doordat er is gerekend met een verzwaring van het worst case scenario. Daarin zijn de mogelijke effecten van een terugval van de vastgoedmarkt (zoals dit zich bijv. gedurende 2009-2013 heeft voorgedaan) meegenomen.. Daarnaast zijn er kleine aanpassingen van de bandbreedtes meegenomen op basis van inschattingen naar huidige inzichten en het toevoegen van enkele nieuwe risico’s.

De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt per 31-12-2021 26,3 miljoen euro.

 

bedragen X 1 miljoen euro

(*) In tegenstelling tot voorgaande jaren, worden -op basis van de wijzigingen in de Financiële verordening welke recent (januari 2022) is vastgesteld- de stille reserves niet meer meegenomen voor de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit.

 

In de Nota Grondbeleid zijn beleidsregels opgenomen inzake de Reserve grondbedrijf en weerstandsvermogen en hoe om te gaan met de beschikbare middelen. Hierbij zijn de ratio van zowel het Grondbedrijf als de gemeentelijke ratio van belang. De ratio wordt bepaald door de vereiste weerstandscapaciteit te delen door de beschikbare weerstandscapaciteit.

 

De grondbedrijf ratio bedraagt 1,95.

Ratio = beschikbare WSC / benodigde WSC = 26,3 /13,5 =1,95.

Het bedrag dat overeenkomt met de waarde van de ratio groter dan 1 maakt geen onderdeel uit van de totale weerstandscapaciteit van de gemeente. Dit (positieve) verschil tussen de aanwezige en benodigde weerstandscapaciteit wordt aangeduid als het surplus. Dit surplus is een momentopname, jaarlijks worden de bijbehorende berekeningen daarom geactualiseerd op basis van voortschrijdend inzicht, de toevoeging van nieuwe projecten en actueel prijspeil. Vanuit dit surplus is in 2021 bij de vaststelling van de Strategische Investeringsagenda een bedrag van 5,7 miljoen euro gelabeld voor de hierin opgenomen projecten. In de Financiële verordening is opgenomen dat er binnen het Grondbedrijf voor risicoreservering een ondergrens van 30% van het onderhanden werk aanwezig moet zijn. Op dit moment heeft Enschede een onderhanden werk positie van 10,2 miljoen euro en een vereiste weerstandscapaciteit van 13,5 miljoen euro (30% van 10,2 miljoen = 3,1 miljoen), zodat eveneens aan de vereisten van de Financiële verordening wordt voldaan.

Conclusie is dat het Grondbedrijf haar risico’s zelfstandig kan dragen, mochten deze zich in volle omvang voordoen.

 

Overige ontwikkelingen rondom het grondbeleid in 2021 

Strategische Investeringsagenda
De gemeenteraad heeft op 21 december 2021 de Strategische Investeringsagenda vastgesteld met bijbehorend investeringsfonds. De Strategische Investeringsagenda geeft aan op welke locaties de gemeente voornemens is om te gaan investeren om daarmee bij te dragen aan de realisatie van de strategische doelen van de stad. Essentieel hierbij is dat over de investeringsagenda en het investeringsfonds nog geen definitieve besluiten zijn genomen. Het betreft een labeling van middelen in bestaande reserves en een kapitaalslastenbudget welke beschikbaar zijn als dekking wanneer daarover (bij toekomstige projecten) besluitvorming plaatsvindt. Op het moment dat er een concreet projectinhoudelijk besluit (wat gaan we doen) en kredietaanvraag (wat gaat het kosten) gedaan zijn, “schuift” het uitgewerkte project vanaf de uitvoeringsfase uit de investeringsagenda door en zal het worden opgenomen in het MPG. Voor investeringsprojecten is er dan sprake van een verplaatsing naar de betreffende eindproducten zoals locatieontwikkeling, parkeren, wegen of riolering.

Richting aan Ruimte (RAR)

Het budget van Richting aan Ruimte en BBV bedraagt 22 miljoen euro. Hiervan is in voorgaande jaren een bedrag van 17,89 miljoen euro verwerkt. In 2021 is een bedrag van 0,31 miljoen euro gerealiseerd ten behoeve van het RBT. Deze grondexploitatie wordt door de provincie Overijssel in samenwerking met de Twentse gemeenten gevoerd, maar maakt, evenals Technology Base, geen onderdeel uit van het MPG. Het restant van de gereserveerde middelen binnen de algemene reserve bedraagt 3,8 miljoen euro. Dit bedrag maakt nu deel uit van de Strategische investeringsagenda en is geheel bestemd ten behoeve van de nieuwe grondexploitatie Versnelling Cromhoff.

Reserve Gebiedsontwikkeling

De gemeente Enschede vraagt op dit moment bij particuliere grondexploitaties een “bijdrage ruimtelijke ontwikkeling” (ook wel RO-bijdrage genoemd). Op basis van het vastgestelde beleid in de nota grondbeleid wordt deze bijdrage aan particulieren gevraagd bij exploitatieovereenkomsten voor projecten die financieel haalbaar zijn. De gemeente zet deze bijdrage vervolgens weer in voor locaties die een financieel tekort hebben en belangrijk zijn voor de stad. De RO-bijdragen worden in de Reserve Gebiedsontwikkeling ondergebracht totdat de raad een besluit heeft genomen waar deze middelen aan besteed moeten worden. In het MPG wordt jaarlijks verantwoording afgelegd over de omvang en mutaties in deze reserve.

 

Stand per 31-12-2020                 1.084.000,--

Toevoeging bijdragen                       77.000,--

Stand per 31-12-2021                1.161.000,--

 

Verwachte toevoeging 2022           490.000,--

Stand per 31-12-2022                 1.691.000,--

Verwachte toevoeging 2023          120.000,--

Stand per 31-12-2023                 1.771.000,--

Verwachte toevoeging 2024             39.000,--

Stand per 31-12-2024                 1.810.000,--

 

 

Notitie van Uitgangspunten
Als basis voor het MPG 2022 is, conform voorgaande jaren, gewerkt met een Notitie van Uitgangspunten. In deze notitie worden, aan de hand van een analyse van de marktsituatie, de rekenparameters voor de herziening van het MPG worden voorgesteld, Op 7 december 2021 heeft het College van B&W de Notitie van Uitgangspunten MPG 2022 vastgesteld. De hierna volgende tabel bevat de voor 2022 vastgestelde parameters. Naast de parameters zijn met de Notitie van Uitgangspunten ook het programma, planning en de grondprijzen vastgesteld.

Parameters herziening grondexploitaties

 

	2022	2023	2024	2025	2026 e.v.  *
Kosten	3%	2,5%	2%	2%	2%
Opbrengsten
- Woningbouw	0%	2,5%	2%	2%	2%
- Bedrijventerreinen	0%	1%	2%	2%	2%
- Kantoren	0%	0%	2%	2%	2%
Rente
- BIE	2,5%	2,5%	2,5%	2,5%	2,5%
- Ovierge gronden	1,5%	1,5%	1,5%	1,5%	1,5%
Disconteringsvoet **	2,0%

 

*    beheersmaatregel, na 10 jaar (uitgaande van basisjaar 2022) worden de parameters voor de opbrengsten

      voorzichtigheidshalve teruggebracht naar 0% per jaar.

**  disconteringsvoet is op basis van BBV regelgeving en betreft geen zelfstandig besluit in het kader van het opstellen van de Notitie van Uitgangspunten.   

 

Grondprijzen 2022
De taxatie van de woningbouw-, bedrijfs- en kantorenkavels is verricht door de interne makelaar van de gemeente Enschede, waarbij in een aantal gevallen een externe collegiale toets heeft plaatsgevonden. De strategische grondvoorraad (bestaande uit de in het complex overige gronden opgenomen materiële vaste activa plus de in het complex overige gronden opgenomen voorraad handelsgoederen) zijn in 2021 alle door een externe makelaar getaxeerd. Zowel de interne als de externe makelaar is aangesloten bij Nederlands Register Vastgoed Taxateurs. Daarmee is geborgd dat wordt voldaan aan vastgestelde kwaliteitseisen, wet- en regelgeving en dat bij de waardering gebruik is gemaakt van erkende taxatiemethoden. Voor de gemeente Enschede is daarmee voldoende zeker gesteld dat de ingebrachte kennis en kunde van de benodigde hoge kwaliteit is en resulteert in deugdelijke grondslagen voor in de Notitie van Uitgangspunten van het MPG.

 

In september - oktober 2021 heeft een uitgebreide taxatie plaatsgevonden van woningbouwlocaties, bedrijventerreinen en kantoorlocaties. Hieruit zijn de grondprijzen voor 2022 voortgekomen.
Gemiddeld is in het MPG 2022 sprake van een grondprijsstijging voor de woningbouw van 11%. De grondprijzen voor bedrijventerreinen zijn met 6% gestegen. Voor bouwgrond voor kantoren wijzigt de prijs niet. De langjarige ontwikkeling van de grondprijzen staat weergegeven in onderstaande grafiek.

 

 

 

Vooruitblik 2022 en verder

Na de voorafgaande toelichting op de in 2021 met de uitvoering van het grondbeleid bereikte resultaten, wordt in het vervolg van deze paragraaf grondbeleid vooruitgeblikt op het grondbeleid vanaf 2022 en daarna. Eerst wordt kort een toelichting gegeven op de programmering en planning van de bouwgrond die de komende jaren met de in het MPG opgenomen projecten wordt geproduceerd.

 

Gedurende de laatste jaren is er veel bouwgrond verkocht, maar er zijn in dezelfde periode niet veel nieuwe complexen in exploitatie genomen. Ook worden in de komende jaren een aantal bestaande projecten afgerond. Het gevolg is dat het grondbedrijf over enige tijd geen aanbod meer beschikbaar heeft. Om in de toekomst ook over voldoende bouwgrond te kunnen beschikken, is de in 2021 ingestelde Strategische investeringsagenda van groot belang. Met de hierdoor beschikbaar gekomen middelen kunnen nieuwe projecten worden gestart om bij te dragen aan de strategische doelen van de stad.

 

In december 2021 heeft de gemeenteraad besloten over de Strategische Investeringsagenda en in januari 2022 is de actualisatie van de Financiële verordening en de Nota Risicomanagement en weerbaarheid vastgesteld. Als gevolg van deze verschillende besluiten zijn spelregels bepaald die nieuw zijn, maar bovenal verband zijn gaan houden met elkaar en zelfs direct ingrijpen op elkaar, waardoor ook financieel gezien communicerende vaten ontstaan.

De Strategische investeringsagenda en het grondbeleid zullen in 2022 beter met elkaar worden uitgelijnd. Daarmee gaat het in essentie over de beleidsproducten die nodig zijn om programma toe te kunnen voegen. Dit zal worden gedaan door onder meer de nota grondbeleid en de nota kostenverhaal te actualiseren. Daarbij wordt tevens het in de afgelopen jaren gevoerde situationeel grondbeleid geëvalueerd en waar nodig herijkt.

Programmering en planning

Programmering betreft de hoeveelheden bouwgrond voor woningbouw, hectares bedrijventerrein en m² bruto vloeroppervlakte kantoren die binnen de looptijd van het MPG zullen worden geproduceerd. De planning betreft de fasering (totale hoeveelheden per kalenderjaar) van de aantallen woningen, uitgeefbare m² grond voor bedrijventerreinen en m2 bruto vloer oppervlakte voor kantoren gedurende de resterende looptijd van de grondexploitatie. Voor een meer gedetailleerd overzicht van de programmering en planning wordt verwezen naar het (vertrouwelijke) MPG 2022 deel 2.

 

Woningbouw 
Binnen het MPG is voor de periode 2022 tot 2030 uitgifte van grond voor 839 woningen geprogrammeerd. Hierbij wordt in de periode 2022 t/m 2025 uitgegaan van een gemiddelde jaarlijkse gronduitgifte voor 180 woningen. Voor de periode 2026 t/m 2029 resteert binnen het huidige programma gemiddeld jaarlijks 30 woningen. Het gemeentelijk aanbod bevindt zich voornamelijk in de projecten Centrumkwadraat en Leuriks-Oost. Daarnaast bevindt zich nog programma in het project Kop Boulevard, dat in samenwerking met marktpartijen tot ontwikkeling wordt gebracht. De overige gemeentelijke uitgifte is op dit zeer beperkt. De vraag is er wel degelijk, maar gedurende de laatste jaren is de voorraad bouwgrond voor woningen door uitgifte sterk afgenomen. Momenteel zijn de projecten Eschmarkerveld, Cromhoff 1^e en 2^e fase, Centrumkwadraat 2^e fase, Twekkelerveld en Kennispark (woningbouw) in voorbereiding en maken onderdeel uit van de Investeringsagenda.

 

Bedrijventerreinen 

Grosso modo geldt voor het aanbod van bedrijfsterrein ongeveer hetzelfde als bij woningbouw: het aanbod droogt als gevolg van uitgifte op, maar de vraag is nog steeds groot. Per 1-1-2022 is nog circa 19 hectare bedrijventerrein beschikbaar. Het grootste deel hiervan (54%) betreft Oostkrans Usseleres (10,2 hectare), het Euregiobedrijvenpark (4,5 hectare) Josink Es (2 hectare) en de Ossenboer (1,3 hectare). In het MPG 2022 wordt uitgegaan van een gemiddelde jaarlijkse uitgifte in de periode t/m 2025 van 2,4 hectare, in de periode 2026 -2031 van 1,5 hectare. Het is echter waarschijnlijk dat er meer zal worden gevraagd, waardoor het nog beschikbare aanbod snel zal afnemen. Het aanbieden van bouwgrond voor bedrijven is een middel om de ambitie van 10.000 extra arbeidsplaatsen waar te kunnen maken. Het college van B&W heeft daarom op 30 november 2021 besloten aan de raad voor te stellen om een zoekopdracht te starten naar (een) locatie(s) voor een nieuw duurzaam bedrijventerrein tussen (netto) 20 en 40 hectare. De beoogde uitkomst hiervan is één of meerdere potentiële locaties of zoekgebieden voor een nieuw duurzaam bedrijventerrein en een beschrijving van in hoeverre de locaties voldoen aan het programma van eisen die aan de raad worden voorgelegd. Bij de ruimtebehoefte worden ook de revitaliseringsmogelijkheden op bestaande bedrijventerreinen meegenomen. De uitkomst is belangrijke input voor de Omgevingsvisie en ontwikkelstrategie van de stad.

Kantoren

In 2022 zal nader worden ingezoomd op het kantorenvraagstuk (kwalitatief/kwantitatief). Op basis van de uitkomst van de in 2021 uitgevoerde marktanalyse zal waar nodig het beleidskader kantoren worden herzien. Het aanbod aan kantoorkavels van de gemeente bevindt zich op het B&S Park, de Zuiderval en het Roombeek. De plancapaciteit in het MPG 2022 is ca. 67.000 m² bvo tot en met 2035, wat neerkomt op gemiddeld circa 4.800 m² bvo per jaar. Uitgegaan wordt van een uitgifte in 2022 van ca. 7.800 m² bvo en in de periode na 2022 van gemiddeld ca. 4.600 m² bvo per jaar. Afgelopen 2 jaar is er geen bouwgrond voor kantoren verkocht.

Overige gronden

Het totaal aan Overige gronden is in de tweede helft van 2021 opnieuw gewaardeerd. De daadwerkelijke uitgifteprijzen worden op bouwplanniveau bepaald op het moment dat een uitgifte concreet wordt en bekend is welke functie en oppervlak het betreft.

Verwachte nieuwe grondexploitaties 2022

In de Zomernota 2021 is een aantal projecten vermeld dat in aanmerking komt voor financiering in de eerste tranche van de investeringsagenda. Het gaat daarbij om negen projecten die prioritair zijn op basis van hun bijdrage aan (de opgave van) de stad. Het betreft projecten waar reeds op visie niveau bestuurlijke besluitvorming over heeft plaatsgevonden, ofwel in het coalitieakkoord of gemeentebegroting zijn opgenomen:

 

1. Kennispark

2. Centrumkwadraat 1^e en 2^e fase

3. Kop Boulevard

4. Cromhoff (wordt: Versnelling Cromhoff)

5. Eschmarkeveld

6. Leuriks Oost

7. MFSA oost en zuid

8. DIA Twekkelerveld

9. DIA Zuid

 

Op dit moment zijn drie projecten, welke waren benoemd in de investeringsagenda, al onderdeel van het MPG 2022: Kop Boulevard, Centrumkwadraat 1^e fase en Leuriks Oost. Deze projecten zijn samen goed voor ca. 776 nieuwe woningen. Met de overige zeven projecten, welke nu nog in voorbereiding zijn, zullen naar verwachting ca. 2.310 nieuwe woningen worden toegevoegd. In onderstaande staafdiagram is de kwantitatieve prognose van 2022 tot en met 2030 weergegeven.

 

 

Voor een aantal projecten of deelprojecten die verband houden met de investeringsagenda zal in 2022 een voorstel ter besluitvorming aan de raad worden voorgelegd. Met de huidige kennis en inzichten betreft dit de volgende projecten.

Grondexploitatie Eschmarkeveld
Enschede wil de groei van de stad mogelijk maken door zowel hoogstedelijke als sub-urbane woonmilieus toe te voegen. Daarnaast is het aantrekken en behouden van (jong) talent één van onze strategische opgaven. Zowel in het coalitieakkoord als in de woonvisie is Eschmarke genoemd als te ontwikkelen locatie ter ondersteuning van deze doelen. Op 25 oktober 2021 heeft de Raad het koersdocument voor Eschmarkerveld met de uitgangspunten en randvoorwaarden voor verdere ontwikkeling van het plan vastgesteld. In aansluiting hierop zijn eind 2021 zijn de voorbereidingen voor een Stedenbouwkundig Masterplan opgestart, wordt de ontwikkelstrategie verder uitgewerkt, een concept grondexploitatie opgesteld en zal een eerste begin worden gemaakt met het opstellen van een bestemmingsplan of omgevingsplan. Naar verwachting wordt de grondexploitatie met het Masterplan en de ontwikkelstrategie in het derde kwartaal van 2022 ter vaststelling aan de Raad voorgelegd. Het bestemmingplan zal in het derde kwartaal van 2022 ter visie worden gelegd. Het streven is direct na de vaststelling van het bestemmingsplan (eerste kwartaal 2023) te starten met het bouwrijp-maken van het gebied zodat nog in 2023 kan worden gestart met de particuliere kaveluitgifte en de uitgifte van gronden voor projectmatige ontwikkeling.

 

Grondexploitatie versnelling Cromhoff

Op 6 februari 2017 heeft de Raad de grondexploitatie Zuiderval vastgesteld. Op 1-1-2018 is een krediet van 11,29 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de herontwikkeling van de Wegenerlocatie. Bij de uitwerking is echter gebleken dat een totale gebiedsvisie rondom de Wegenerlocatie noodzakelijk is. Als resultaat is op 25-10-2021 de ontwikkelvisie Cromhoff vastgesteld door de gemeenteraad. Deze visie is in samenwerking met Cromhoffpark BV (waarin BPD en Koopmans zijn vertegenwoordigd) en de overige vastgoed eigenaren opgesteld. De ambities voor het gebied worden inmiddels zowel inhoudelijk als financieel ondersteund door de provincie.

Op basis van de vastgestelde visie is een subsidie aanvraag ingediend bij de provincie Overijssel. De subsidie is aangevraagd voor diverse activiteiten. Hierbij gaat het enerzijds om activiteiten die de locatie “op de kaart” zetten, verder voor activiteiten om de waardevolle gebouwen te behouden en activiteiten om de locatie gereed te maken voor woningbouw zoals sloop, sanering, etc. De provincie heeft positief beslist over deze subsidieaanvraag. Mede vanwege deze verleende subsidie wordt het mogelijk om een versnelling aan te brengen in het project Cromhoff. Op dit moment wordt een separate (geen onderdeel van Zuiderval meer uitmakende) gemeentelijke grondexploitatie voorbereid voor de versnelling van het project Cromhoff. Deze grondexploitatie stelt de gemeente in staat om vooruitlopend op een samenwerkingsovereenkomst met de marktpartijen, een versnelling te realiseren in de Enschedese woningbouwopgave. Besluitvorming in het College van B&W is voorzien vóór de gemeenteraadsverkiezingen. Vervolgens zal vaststelling van de grondexploitatie plaatsvinden na installatie van de nieuwe gemeenteraad.

Grondexploitatie Kennispark (Nu: B&S Valley)
Onderdeel van het MPG 2022 is de reguliere herziening van de grondexploitatie B&S Valley. Deze kent op dit moment een tekort op netto contante waarde per 1-1-2022 van circa 89.000 euro. Op 11 januari 2022 heeft het college van Burgemeester en Wethouders ingestemd met het voorstel om de actualisatie van de grondexploitatie B&S voor te leggen aan de gemeenteraad en deze te hernoemen naar grondexploitatie Kennispark. Het raadsvoorstel is op 2 februari 2022 besproken in de Stadsdeelcommissie. Op 7 maart 2022 wordt het ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad. Indien deze grondexploitatie door de raad wordt vastgesteld en het bijbehorende krediet verleend, komt deze grondexploitatie Kennispark in de plaats van de huidige grondexploitatie B&S zoals opgenomen in het MPG 2022. Zonder dit besluit zal vooralsnog de grondexploitatie B&S het geldende kader blijven.

 

Grondexploitatie Centrumkwadraat 2e Fase

Momenteel wordt de tweede van het project Centrumkwadraat voorbereid, Dit betreft o.m. de realisatie van een nieuw Station (waar het de ambitie is om het spoor ondergronds te brengen), een nieuw busstation, nieuwe fietsenstallingen rondom het station en nieuwe autoparkeergarage(s) voor de binnenstad aan de noordzijde van de stad. Dit alles mede ter compensatie van het verwijderen van het maaiveld- parkeren in projectgebied Centrumkwadraat en de toegenomen woningdichtheid in het gebied als gevolg van de toevoeging van woningen in het nieuwe hoogstedelijke woonmilieu. Daarnaast wordt gewerkt aan plannen voor verdere intensivering rondom het station. In 2022 zullen de eerste stappen voor verdere besluitvorming over de 2^de fase van Centrumkwadraat aan de raad worden voorgelegd.

Grondexploitatie Kop Boulevard

Voor het project De Kop Boulevard is in 2019 een grondexploitatie geopend en ontwikkelkader vastgesteld. Sindsdien wordt met Life en Ten Brinke onderhandeld over de verdere invulling van dit gebied. De verwachting is dat het kader en het plan gewijzigd zullen worden. Hierover zal de raad in de loop van 2022 nader worden geïnformeerd.

 

Overige projecten
Naast de verwachte projecten die vanuit de Investeringsagenda worden voorbereid, worden in totaal nog ca. 99 woningen verwacht uit nieuwe projecten. In 2022 betreft dit de Woonwagenlocatie
(ongeveer 10 woningen), Franklinstraat / Oostburgweg Velve (19 woningen) en overige kleine plannen. Verder wordt een derde tranche projecten ‘bouwen in de wijk’ voorbereid. In totaal betreft het naar verwachting 66 woningen in 8 nieuwe projecten. Op dit moment is nog niet duidelijk wanneer deze zijn uitontwikkeld

Beleidsproducten 2022

 

Nota grondbeleid 2022

In januari 2020 is de nota grondbeleid vastgesteld door de gemeenteraad. In december 2021 heeft de gemeenteraad besloten over de Strategische Investeringsagenda en in januari 2022 is de actualisatie van de Financiële verordening en de Nota Risicomanagement en weerbaarheid vastgesteld. Als gevolg van deze verschillende besluiten zijn spelregels ontstaan die nieuw zijn, maar bovenal verband zijn gaan houden met elkaar en zelfs direct ingrijpen op elkaar, waardoor ook financieel gezien communicerende vaten ontstaan. Deze nieuwe regels maken het noodzakelijk om de nota grondbeleid en het daarin vastgelegde grondbeleid te evalueren en waar nodig te actualiseren.

Nota kostenverhaal

Als bijlage bij de te actualiseren nota grondbeleid zal ook de nota kostenverhaal geactualiseerd worden. Deze wijziging is echter ook gekoppeld aan de invoering van de Omgevingswet. Dit, omdat het instrumentarium rondom het kostenverhaal bij faciliterend grondbeleid straks anders wordt ingevuld dan onder de huidige Wro. De ontwikkelingen rondom de invoering van de Omgevingswet zijn volop in beweging. Afhankelijk van de invoeringsdatum van deze nieuwe wet zal de nota kostenverhaal in 2022 of 2023 worden aangepast.

Nota erfpachtbeleid woningbouw

 De raad heeft bij de woonvisie aangegeven dat starters betere kansen op (toetreding tot) de woningmarkt zouden moeten krijgen. Naast het realiseren van een geschikt woningbouwprogramma voor deze doelgroep, kan mogelijk ook gebruik worden gemaakt van erfpacht als middel om de betaalbaarheid van een woning voor starters op de woningmarkt te verbeteren. Door gronden in erfpacht te geven tegen een lage aanvangscanon kunnen mogelijk startende onderwijzers, verpleegkundigen en politieagenten een betere kans maken op een koopwoning in de stad.

In 2022 zal worden onderzocht of nieuwe erfpachtvoorwaarden voor woningbouw een aanvullend instrument kunnen zijn bij actief grondbeleid.

Visie Werklocaties

 De visie Werklocaties is in 2019 door de Raad als ruimtelijk en economisch beleidskader voor bedrijventerreinen, kantoorlocaties, informele binnenstedelijke bedrijfslocaties en thuiswerken, vastgesteld. Als uitwerking van de visie Werklocaties volgt een herziening van de kantorenvisie, waarin nader wordt ingezoomd op het kantorenvraagstuk (kwalitatief/kwantitatief). In 2021 zijn twee externe marktanalyses van de kantorenmarkt afgerond. Op basis van de uitkomst van deze marktanalyses wordt in 2022 het beleidskader kantoren herzien.

 

 

 3.8. Doelmatigheids- en doeltreffendheidsonderzoeken

Toezicht op de Wmo en Jeugdwet in de gemeente Enschede; Art.213-a onderzoek.

 

Tussen november 2020 en februari 2021 deed I&O Research onderzoek naar het toezicht op de Wmo en Jeugdwet in de gemeente Enschede. Centraal in dit onderzoek staat het team van toezichthouders van de gemeente Enschede. Hierover is de raad geïnformeerd per brief op 8 juni 2021.

 

De belangrijkste conclusie is dat de gemeente Enschede voldoet aan het wettelijk kader voor toezicht op de Wmo en Jeugdwet. Het onderzoek prijst de kwaliteit van het onderzoek vanuit team Toezicht in Enschede: onderzoeken zijn gedegen, nauwkeurig en van hoge kwaliteit binnen de beschikbare capaciteit van het team Toezicht. Daarbij signaleert het onderzoek wel dat team Toezicht geen beleidskader heeft. Deze is echter in december aan de raad aangeboden.

 

Een andere aanbeveling betreft het sturen op data en risico indicatoren bij toezicht. Hiervoor is een trainee aangenomen die bekijkt welke mogelijkheden er zijn m.b.t. datagedreven werken binnen toezicht.

 

Een  andere aanbeveling hangt samen met de huidige inrichting en implementatie van het barrièremodel. Het college herkent de signalen en de wens tot een scherpere poortwachtersfunctie aan de voorkant om malafide zorgaanbieders te weren. Mede op initiatief van Enschede worden er nu al strengere eisen gesteld binnen de huidige aanbesteding en nemen we de ervaringen mee een volgende aanbesteding.

 

De laatste aanbeveling benadrukt dat de Regio Twente een voorloper is op het gebied van de aanpak van zorgfraude. Dit komt ook tot uiting doordat we meedoen aan de pilot proeftuin Twente, het regionale project vervolgaanpak zorgfraude.

 

3.9. Subsidieverwerving

Inleiding

In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in het aantal subsidietoekenningen in 2021 die middels Team Subsidieverwerving tot stand zijn gekomen en de relatie van deze subsidies met de opgaven van de stad. De subsidies zijn ingedeeld conform de doelenboom.

 

Aangevraagde subsidies

In 2021 zijn 53 subsidies aangevraagd die over de volle breedte bijdragen aan de opgaven van de stad. Van de aanvragen is op 31 december 2021 23,8 miljoen euro toegekend, 1,8 miljoen euro afgewezen of lager toegekend en 352.267 euro in behandeling. Er zijn 4 aanvragen niet toegekend met een subsidievolume van 0,6 miljoen euro waarbij 1 afgewezen aanvraag een subsidievolume had van 0,58 miljoen euro.

 

Jaar	Aantal	Aangevraagd subsidievolume
2017	32	9.213.624
2018	39	16.300.440
2019	39	24.613.603
2020	52	28.868.851
2021	53	26.031.632

 

 

Vanuit de rijksoverheid worden in toenemende mate middelen verstrekt via specifieke uitkeringen, in plaats van incidentele subsidies. Deze uitkeringen zijn zeer uiteenlopend van aard en kunnen variëren van ‘trekkingsrechten’ voor gemeenten tot concurrentiegerichte regelingen waarvoor gedetailleerde plannen nodig zijn. Aangezien elke specifieke uitkering unieke elementen bevat wordt per regeling met het programma afgestemd welke ondersteuning Team Subsidieverwerving kan geven. Specifieke uitkeringen worden allemaal verantwoord via de SiSa.

 

Team Subsidieverwerving is daarnaast betrokken bij subsidieaanvragen voor partners van de gemeente Enschede. We werken als gemeente immers steeds meer samen met anderen aan projecten om onze doelstellingen te realiseren. De betrokkenheid van Team Subsidieverwerving hangt af van de wijze van samenwerking. Doordat de gemeente Enschede zelf niet aanvraagt, zijn deze subsidies niet opgenomen in bovenstaand overzicht.

 

Toegekende subsidies

In 2021 is ruim 29 miljoen euro subsidie toegekend. Hier zitten subsidies bij die al vóór 2021 aangevraagd waren. Van de ruim 29 miljoen euro aan subsidies is 7,1 miljoen euro afkomstig uit Europa, 9,3 miljoen euro vanuit het Rijk en 12,7 miljoen euro vanuit de provincie. De Europese subsidies die verworven zijn, bestaan grotendeels uit middelen die de Europese Commissie beschikbaar heeft gesteld in het kader van het corona herstelprogramma React EU, onderdeel van EU Next Generation.

Jaar	Toegekend subsidievolume
2016	6.957.929
2017	11.708.500
2018	8.715.245
2019	10.633.093
2020	26.921.213
2021	29.393.476

 

 

Het toegekende subsidievolume in 2021 is als volgt onder te verdelen:

 

Instanties	Samenleving en bestuur	Duurzaam wonen, leven en werken	Vitaal en sociaal	Eindtotaal
Euregio - Interreg V-A		17.500		17.500
Europa			7.137.800	7.137.800
Fondsen	5.000	30.000	128.374	163.374
Ministerie van BZK	400.779	5.363.377		5.764.156
Ministerie van I&W		118.950		118.950
Ministerie van J&V	300.000			300.000
Ministerie van VWS			3.148.564	3.148.564
Provincie Overijssel	4.000	11.883.664	855.468	12.743.132
Eindtotaal	709.779	17.413.491	11.270.206	29.393.476

 

 

Hieronder is de onderverdeling opgenomen van het toegekende subsidievolume naar de opgaven in de stad.

Opgaven	Aantal projecten	Toegekend bedrag	Voorbeeld
Bereikbaarheid van banen	13	8.004.157	F35, Kennispark, Verkeersveiligheid
Talent aantrekken en vasthouden	11	6.828.827	Binnenstad, Cromhoff, Euregionaal, Doorlopende leerlijn, cultuur
Inclusieve samenleving	15	11.549.738	Twents Fonds voor Vakmanschap, huisvesting aandachtsgroepen, sport
Duurzame en groene stad	9	2.277.025	Reductie energieverbruik, klimaatadaptatie
Goed bestuur	3	49.000	Thuiswerken, Grenslandconferentie
Basis op orde	9	774.729	Ventilatie scholen, verkeerslawaai
Totaal	60	29.393.476

3.10. Covid 19

 

Inleiding

Deze speciale corona-paragraaf is opgenomen zodat raadsleden in één oogopslag zien welke maatregelen het college heeft getroffen om de pijn van de coronacrisis te verzachten en welke gevolgen corona heeft gehad op de begroting 2021. Daarbij op voorhand wel de opmerking dat het soms lastig aan te geven is wat het exacte effect van corona is geweest. De specifieke hoogte van een tekort of overschot – met corona als oorzaak – is in sommige gevallen moeilijk te bepalen. Als voorbeeld: bij de aanvraag voor bijstand wordt niet geregistreerd of corona de oorzaak van de aanvraag is.

 

Maatregelen maatschappelijke en economische gevolgen pandemie

In 2021 zijn verschillende maatregelen genomen om de pijn van de coronacrisis te verzachten. Denk bijvoorbeeld aan de continuïteitsbijdragen voor de zorg, tegemoetkoming horeca- en marktondernemers en compensatie voor culturele instellingen. Een totaaloverzicht aan zogeheten ABC-maatregelen is in onderstaand overzicht opgenomen. Hierin staan ‘eigen maatregelen’ maar ook maatregelen die met een bijdrage van het Rijk mogelijk zijn gemaakt. Het volledige financieel effect van corona op de begroting 2021 wordt onder de tabel van ABC-maatregelen nader toegelicht. De tabel met ABC-maatregelen is een weergave van genomen maatregelen, de gemaakte kosten en compensatie door het Rijk. De tabel is daarmee geen indicatie van het effect door corona op de begroting.

 

 

*De kosten met betrekking tot de inkomstenderving zijn al in 2020 gemaakt en komen niet terug in de jaarrekening 2021. Dit is mede reden dat het saldo van deze tabel niet het financiële effect 2021 weergeeft.

 

Het effect van corona in de begroting 2021

Conclusie is dat corona dit jaar een positief effect heeft gehad op de begroting (3,6 miljoen euro – zie linker kolom in onderstaande tabel). Oorzaak hiervan is met name gelegen in de compensatie die op diverse gebieden door het Rijk ontvangen is maar waar geen gebruik van is gemaakt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de opschalingskorting die vervallen is voor 2021 (1,6 miljoen euro – onderdeel product algemene inkomsten). Ook hebben zich voordelen voorgedaan omdat acties niet uitgevoerd konden worden. Het grootste nadelige effect op de begroting door corona is de derving van parkeerinkomsten (3,7 miljoen euro – product parkeerbeheer).

 

Het effect van corona op de begroting is lastig te kwantificeren. Met name voor producten als bijvoorbeeld Jeugdhulp, Onderwijs, Schuldhulpverlening en Inkomensondersteuning is het vrijwel niet aan te geven wat het directe financiële effect van corona is geweest. Bij de aanvraag van bijstand bijvoorbeeld wordt niet geregistreerd of corona de oorzaak van de aanvraag is. In de toelichting op de producten in hoofdstuk 8 wordt het effect van corona wel kwalitatief beschreven. In dit hoofdstuk is terug te lezen op welke producten corona een impact heeft gehad.

 

Compensatie Rijk 2021

Uit het overzicht blijkt dat de compensatie op onderdelen (voorlopig) te laag is geweest (bijv. voor parkeren) maar dat op andere onderdelen ook ruim gecompenseerd is. Daar waar sprake is van ruime compensatie zijn de middelen voor een groot deel meegenomen naar 2022 en dan alsnog beschikbaar. Dit levert dus niet per definitie een voordeel op in het jaarresultaat. Dit komt onder andere doordat aan sommige producten een bestemmingsreserve is gekoppeld (waar het resultaat in terecht komt en beschikbaar blijft) en omdat 7 miljoen euro is overgeheveld naar 2022, overeenkomstig raadsbesluit van december 2021 (bestemmingsvoorstellen).

 

Daarnaast volgt in 2022 compensatie voor inkomstenderving over 2021 (bijv. voor derving parkeerinkomsten). De verwachting is dat dit gebeurt volgens dezelfde procedure als voor de inkomstenderving 2020 (op basis van de vastgestelde jaarrekeningcijfers 2021). Mocht Enschede hiervoor nog compensatie ontvangen, dan wordt deze in de jaarrekeningcijfers van 2022 meegenomen.

 

Overzicht Corona 2021

In onderstaand overzicht is het effect van corona (zowel positief, als negatief) op de begroting 2021 weergegeven. De bedragen zijn op de producten gesaldeerd. Vandaar dat er geen vergelijk te maken is met bovenstaande tabel met getroffen maatregelen.

Onderwerpen (x 1.000 euro)	Effect corona 2021	Overige effecten	Gerealiseerd resultaat 2021
Bezwaar en beroep	0	37	37
College van B&W	142	442	584
Klachtencommissariaat	0	-27	-27
Ondersteuning College van B&W en directie	0	-8	-8
Raad en commissies	0	-43	-43
Stadsdeelgewijs werken	57	192	249
Regionale samenwerking	0	1	1
Publieksdienstverlening	0	-7	-7
Verkiezingen	0	3	3
Openbare orde en veiligheid	0	19	19
Samenleving en bestuur	199	609	809
Verkeersinfrastructuur en beleid	-33	0	-33
Versterken economische structuur	0	403	403
Afvalstoffen	-612	222	-390
Begraafplaatsen	0	-33	-33
Beheer en Onderhoud Openbare Ruimte	-37	96	59
Bestemmen, Vergunnen, Toezicht en Handhaving*	0	905	905
Dienstverlening aan ondernemers	0	0	0
Cultuur, Evenementen en Citymarketing	280	0	280
Grondbedrijf	0	-79	-79
Locatieontwikkeling	0	140	140
Parkeerbeheer	-3.652	0	-3.652
Riolering	0	0	0
Stedelijke ontwikkeling	0	500	500
Duurzaamheid	0	0	0
Duurzaam wonen, leven en werken	-4.054	2.154	-1.900
Ondersteuning lokaal Wmo	300	2.162	2.462
Algemene Bijstand Levensonderhoud	0	1.055	1.055
Inkomensondersteuning	2.662	506	3.168
Arbeidsmarktparticipatie	100	1.676	1.776
Sport & Gezondheid	0	-448	-448
Onderwijs	38	1.436	1.474
Algemeen maatschappelijke voorzieningen	54	957	1.011
Jeugdhulp	0	-1.270	-1.270
Ondersteuning wijkteams	0	817	817
Ondersteuning centrumtaken (Wmo)	0	8.434	8.434
Sociale werkvoorziening	567	1.279	1.846
Schuldhulpverlening 2020 en 2021	0	233	233
Vitaal en sociaal	3.722	16.837	20.558
Bedrijfsvoering	-145	-1.124	-1.269
Basisregistratie	0	-25	-25
Gemeentearchief	0	-1	-1
Regionale dienstverlening	0	315	315
Interne dienstverlening	1.095	106	1.201
Onderwijsvoorzieningen: onderwijshuisvesting	0	150	150
Sport- en wijkaccommodaties	0	7	7
Vastgoedbedrijf	0	405	405
Algemene belastingen	-1.304	0	-1.304
Algemene inkomsten	3.945	-17.522	-13.577
Algemene uitkering	0	1.456	1.456
Rente & treasury	0	320	320
Financiën en organisatie	3.591	-15.913	-12.322
Effect 2021	3.458	3.687	7.145

 

 

 

 

 

1. {{source.parent_web_page_title}}
2. {{source.title}}